Coğrafya Nedir?

203

Coğrafya Nedir: Yeryüzünü farklı yönlerden inceleyen bilim dalıdır. İçinde yaşanılan çevrenin doğal özelliklerini, çevre etkileşimini ve bu etkileşimler sonucu ortaya çıkan etkinlikleri prensipleri çerçevesinde incelemektedir. Geo (yer) ve graphein (tasvir etmek) kelimelerinin birleşmesiyle meydana gelmiştir.

Coğrafyanın Sözlük Anlamı

  1. Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal yönlerden inceleyen bilim
  2. Bir yeryüzü parçasını, bir bölgeyi, bir ülkeyi belirleyen, niteleyen, fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal gerçekliklerin tümü

Örnek Cümle: “Süratli otomobiller artık şehrin coğrafyasını da hüviyetini de değiştirdi.” – A. Ş. Hisar (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Coğrafya Neden Öğrenilmeli?

İnsanların yaşam seviyelerini arttırabilmesi için coğrafi bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır. Coğrafi bilgiler hayatın farklı alanlarında insanlara yardımcı olabildiği gibi insanlar için zaman zaman hayat kurtarıcı olabilir. Bunlardan birkaçı şunlardır:

  • Yer ve yön bulmada sağladığı yarar.
  • Ülkeler arası karşılaştırılma yapılabilmesini sağlar.
  • Çevre bilincini oluşturur.

Coğrafya Biliminin İlkeleri

Her bilim dalında olduğu gibi coğrafyanın da kendine ait ilkeleri bulunmaktadır. Coğrafya biliminin ilkeleri;

  1. Nedensellik İlkesi (Sebep Sonuç İlkesi): Coğrafi olayların nedenlerinin aranması ilkesidir.
  • Sele neden olan faktörler
  • Depremlerin oluşma sebebi
  1. Dağılış İlkesi (Yayılma İlkesi): Coğrafi olayların yeryüzüne dağılışını incelemektedir.
  • Türkiye’de selin yaygın olduğu yerler
  • Dünyanın nüfus dağılışı
  • En çok göç alan ülkeler
  1. Karşılıklı İlgi İlkesi (Bağlantı İlkesi): Coğrafi olayların birbiri ile olan bağlantısına önem vermektedir.
  • Kırsal alandaki yerleşme üzerindeki etkiler
  • Su kaynakları ile tarım alanları arasındaki ilişki

Buna ek olarak Coğrafya’nın prensipleri de bulunmaktadır. Bunlar 3 başlık altında incelenmektedir.

  • Dağılış: Coğrafya’ya konu olan araştırmaların belirli bir yayılışı ve bulunuş biçimi olarak ifade edilen prensiptir. Bir konunun veya olayun dağılışından söz edilirken, yayılış biçimlerinin ayrı ayrı ifade edilmesi oldukça önemlidir.
  1. Yatay Dağılış

Belirlenen konunun harita üzerinde gösterilmesidir. Örneğin, Dağılış haritasında tarım alanlarının nerede bulunduğu, yüzölçümlerini büyüklükleri hakkında bilgilere ulaşılabilir.

  1. Dikey Dağılış

Eşyükselti eğriltileri kullanılarak harita üzerinde dikey dağılış gösterilebilir. Bir fiziki haritada belirlenen herhangi bir yerin yüksekliği saptanabilir.

  1. Zamanda Dağılış

Belirli zaman aralıklarında elde edilen verilerin grafik üzerinde gösterilmesidir. Örneğin, 2010 – 2015 yılları arası Antalya Nüfus Sayım Grafiği.

Coğrafya ve Bölümleri

Coğrafyanın konularına göre farklı bölümleri vardır: Genel Coğrafya ve Yerel Coğrafya.

  1. Genel Coğrafya

Olayların meydana geliş nedenleri ve dağılımları incelenmektedir. Gözlemler ve karşılaştırmalar yapılarak olaylar sınıflandırılır. Genel coğrafya konuları bakımından 3’e ayrılır: Fiziki Coğrafya, Beşeri Coğrafya, Ekonomik Coğrafya.

  1. Fiziki Coğrafya

Okyanuslar, denizler, göller, yüzey şekilleri gibi unsurlar inceleme alanına girmektedir. Fiziki coğrafya yeryüzünün dış görünümü olarak da adlandırılabilir.

  • Klimatoloji (İklim Bilimi)

Yeryüzündeki iklimleri ve bu iklimlerin dağılımını gözlemlemektedir. Tropikal ikime neden olan sebepler ve bahsedilen iklimin görüldüğü yerler klimatolojiye örnek olarak verilebilmektedir.

  • Jeomorfoloji (Yüzey Şekilleri Bilimi)

Yeryüzü şekillerinin nasıl oluştuğunu araştırmaktadır. Örneğin, depremlerin meydana gelmesi, akarsuların sebep olduğu doğa şekilleri, rüzgarlardan dolayı meydana gelen yer şekilleri…

  • Biyocoğrafya (Canlı Coğrafyası)

Yeryüzündeki canlıların (insan hariç) coğrafi dağılışını ve bu dağılışı etkileyen fiziksel faktörleri incelemektedir. Büyük baş hayvanların dağılım alanları ve buna sebep olan iklim koşulları, yer şekillerini inceleyen bilim dalına biyocoğrafya denilmektedir.

  • Hidrografya (Sular Coğrafyası)

Denizler, göller ve benzeri suların özelliklerini ve bu suların dağılışlarını inceler.

  1. Beşeri Coğrafya

İnsan topluluklarının doğal ortamla ilişkilerini araştırır. Beşeri coğrafyası insana ait tüm özellikleri (yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi vb.) içerisinde barındırmaktadır.

  1. Ekonomik Coğrafya

İnsanlar tarafından yapılan faaliyetleri ekonomik açıdan incelemektedir. Tarım, ulaşım, turizm gibi birimleri etkileyen ekonomik olayları içermektedir.

  1. Yerel Coğrafya

Genel coğrafyanın incelediği konuların hepsi yerel coğrafyanın içerisinde yer almaktadır fakat olaylar dar bir çerçeve içerisinde incelenmektedir. Örneğin, depremlere sebep olan faktörler genel coğrafyanın içerisinde yer alırken Türkiye’de bulunan deprem bölgeleri yerel coğrafyanın içerisinde yer almaktadır.

Ülkeler Coğrafyası

Diğer adı ‘Özel Coğrafya’dır. Çeşitli yerlerin coğrafya şartlarını ve bu şartların özelliklerini inceleyen coğrafyanın 2. ana dalıdır. Bu dalda yapılacak gözlemlere incelenen yerin yüzey şekilleri, iklim konuları, tarım konuları da dahil edilmektedir. Ülkeler Coğrafyası da kendi içinde bölümlere ayrılmaktadır: Karalar Coğrafyası, Ülkeler Coğrafyası, Bölge Coğrafya Monografları…

Coğrafya’nın Tarihi

İnsanların çevrelerini keşfetme ihtiyacı duyması, coğrafyanın ortaya çıkması için ortam hazırlamıştır. Eski çağlarda coğrafya ile bilinen tarla sınırları, nehir kenarları gibi yerlerin çizilmesiyle başlamıştır. Resmi ve ilkel haritalar oluşturulmaya başlanmıştır. Eski coğrafya tüccarların, gemicilerin sayesinde matematik ve tarihi doğrultuda gelişmiştir.

Modern fiziki coğrafyanın doğuşu XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki çalışmalardan başlamaktadır. Bu dönem fiziki cığrafyanın erken gelişim dönemi olarak da adlandırılmaktadır ve yaklaşık olarak bir asır sürmüştür. XX. yüzyılın ikinci yarısına kadar devam eden bu dönem, bilimsel temellerin oluşmasında oldukça büyük bir önem arz etmektedir. İkinci Dünya Savaşı’nın bitimiyle birlikte bilimdeki gelişmeler günümüz Fiziki Coğrafya’sına şeklini kazandırmıştır.

Coğrafya’nın Temel Alanları

Coğrafya biliminin araştırma alanları birçok farklı konuyu da içerisinde barındırmaktadır.

  • Kartoğrafya, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Algılama
  • Kültürel ve Beşeri Coğrafya
  • Ekonomik Coğrafya
  • Çevresel Araştırmalar
  • Coğrafya Eğitimi
  • Fiziki Coğrafya ve Yer Bilimi
  • Bölgesel Coğrafya
  • Kentsel ve Bölgesel Planlama

Coğrafya Biliminin Yararlandığı Diğer Bilim Dalları

  • Antropoloji: Irkları, insan kültürünü ve insanın kökenini inceler.
  • Etnoloji: İlkel toplumların kültürünü inceleyen halk bilimidir.
  • Sosyoloji: Toplum bilimidir.
  • İktisat: Ekonomik kaynakları ve faaliyetleri inceler.
  • Jeoloji: Dünya’nın şeklini, boyutlarını ve büyüklüğünü inceleyen teknik bir bilimdir.
  • Meteoroloji: Hava kürenin yapısı, biçimi, bileşimi ve bu kürede oluşan hava hareketlerini araştırır.
  • Biyoloji: Canlıları inceleyen bilim dalıdır.
  • Litoloji (Petrografi): Taş bilimidir.
  • Pedoloji: Toprak bilimidir.
  • Felsefe: Varlığı ve bilgiyi araştıran bilimdir.
  • Siyaset: Siyasal kuramları ve bunların uygulamalarını inceleyen bilim dalıdır.
  • Teknocoğrafya: Tekniğin ve coğrafyanın birbirine yaptığı etkiyi inceleyen bilimdir.
  • Fizik: Madde ile enerji arasındaki etkileşimi inceleyen ve doğada gerçekleşen bilimsel olayları araştıran uygulamalı bilimdir.
  • Jeopolitik: Bir bölgede uygulanan politikayla coğrafyası arasındaki ilişkiyi inceler.
  • İstatistik (Sayı Bilimi): Olasılık kuramlarındaki ilkeleri benimseyerek elde edilen verileri grafik ve sayı biçiminde değerlendiren bilimdir.
  • Tıp: Hastalıkların tedavisi için yapılan bilimsel çalışmaları inceleyen bilim dalıdır.

Feminizm Nedir? 6

Feminizm Nedir?

Feminizm Nedir: Toplumlar arasındaki koşul farklılıklarının yok edilmesini savunan görüşe feminizm denir. Latincedeki femina kelimesinden türemiş olan feminizm, her anlamda...

Etnoğrafya Nedir? 42

Etnoğrafya Nedir?

Etnoğrafya Nedir: Kavimlerin kültür oluşumlarını araştırarak inceleyen toplum bilimine etnoğrafya denir. Yunancadaki ethnos (insanlar) ile graphein (yazım) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir. Ayrıca insanların toplumsal varlığını hem nicelik hem...

Lodos Nedir? 52

Lodos Nedir?

Lodos Nedir: Güneybatı yönünden esen rüzgârlara lodos denir. Türkiye’de yoğun olarak Ege, Doğu Akdeniz ve Marmara bölgesinde esmektedir. Bununla beraber...

Caferilik Nedir? 56

Caferilik Nedir?

Caferilik Nedir: İslam’ın dördüncü halifesi olan Hz. Ali’nin torunlarından olan Cafer-i Sadık’ın etrafında toplanan ve yalnızca onun eylemlerine ve söylemlerine...

Celali İsyanları Nedir? 52

Celali İsyanları Nedir?

Celali İsyanları Nedir: 17. yüzyılda siyasal ve toplumsal alanda bozulmaların meydana gelmesiyle beraber Anadolu’nun farklı bölgelerinde çıkan isyanlara Celali İsyanları...

Rönesans Nedir? 43

Rönesans Nedir?

Rönesans Nedir: İtalya’da 15. ve 16. yüzyılda başlayarak Avrupa’nın tamamına yayılan bilim, felsefe, edebiyat ve sanat alanına yönelik gelişmelerin yaşandığı...

Sitemiz

www.onedir.net

Türkiye'nin Net Bilgi Kaynağı

Amacı;

nedir

sorusunun cevabını, okuyucuya en kısa yoldan ulaştırmaktır.

Onedir Net sitesinin, bilgiyi paylaşmak ve insanlara faydalı olmak dışında hiçbir gayesi yoktur.