İlginizi Çekebilir
Ordino
  1. Ana Sayfa
  2. Devlet
  3. Cumhuriyet Nedir?

Cumhuriyet Nedir?

cumhuriyet nedir ?

Cumhuriyet Nedir: Devletin temel organlarının belirli dönemlerde tekrarlanan seçimlerle göreve getirildiği yönetim biçimine Cumhuriyet denir. Bu yönetim biçimi saltanat ve halifelik gibi unsurları reddetmektedir. Diğer bir tanımla, halkın egemenliğini kendi elinde bulundurduğu devlet biçimidir.

Cumhuriyet Tarihçesi

Kelime anlamıyla halk yönetimi demek olan Cumhuriyet, ilk olarak eski Yunanlılar döneminde uygulanmıştır. İlk Çağ’daki Yunan eski devletlerinin yanı sıra Orta Çağ’daki Venedik, Floransa ve Cenova gibi devletlerin de Cumhuriyetle yönetildiği bilinmektedir. Birçok tarihçi Etrüsk krallarının kendi topraklarından çıkarılmasından sonra Roma’da Cumhuriyet rejiminin uygulandığını savunmaktadır. Ayrıca Yunan şehir devletleri içinde de bu rejimin sıkça tercih edildiği belirtilmektedir. Söz konusu devletlerdeki yönetim biçimleri monarşi olmamakla beraber devlet işlerinde müşterek olarak idareler kullanılmıştır.

İnsanlara eşitlik ve özgürlük kavramlarını sunan gerçek Cumhuriyet idareleri, 18. yüzyılın ikinci yarısında ABD’deki İstiklal Hareketi ve Fransız Devrimi’yle kurulmaya başlanmıştır. Bu yüzyıldan sonra bir devlet rejimi olarak Avrupa ve Amerika kıtalarında ortaya çıkmasıyla beraber dünyanın pek çok ülkesine yayılmıştır.

Cumhuriyet’in Özellikleri

Arapçanın Cumhur kelimesinden gelen Cumhuriyet rejimi aynı zamanda büyük kalabalık anlamına gelir. Bir milleti ifade etmek için de kullanılan bu kavram, ulusların egemenliklerini kendi elinde bulundurduğu ve bu egemenliği belirli zaman zarflarında seçtikleri mebuslarla kullanan yönetim biçimidir. Siyasi bir rejim olarak Cumhuriyet halka dayandırılmaktadır. Yani gücünü halktan alan bir devlet modeli benimsenmektedir. Yani iktidar dolaylı olarak millete aittir. Bir kişi veya zümreye ait olmayan Cumhuriyet egemenliğinin ulusun tüm kesimlerine ait olduğu bir rejimdir.

Cumhuriyet ile yönetilen ülkelerde Cumhurbaşkanı bulunmaktadır. Yasama gücü ise meclistedir. Meclis de halkın oylarıyla seçilmiş olan vekillerden oluşmaktadır. Bu rejimde yasama, yürütme ve yargı tamamen bağımsızdır. Maddeler halinde Cumhuriyet rejiminin özellikleri aşağıdaki gibidir;

  • Halkın seçme ve seçilme hakkı bulunmaktadır.
  • Sadece halkın egemenliğine dayalı olan bir yönetim biçimidir.
  • Hukukun üstünlüğü söz konusudur.
  • Halk, Cumhurbaşkanını kendi seçer.
  • Halk, bir hükümet ya da meclis kurma yetkisi verebilmektedir.
  • Çoğulcu sistemlerle daima uyum içerisindedir.

Cumhuriyetle yönetilen ülkelerde eşitlik, adalet, özgürlük ve hak kavramları ön plana çıkmaktadır. Adalet ise kurulan mahkemeler tarafından sağlanmaktadır. Siyaset, meclis tarafından yapılır. Ayrıca kanunlar yine meclis tarafından çıkarılır ve Cumhurbaşkanına sunulur. Bu sistemde farklı rejimler de bulunabilmektedir. Teokratik, monarşik ve demokratik rejimler, Cumhuriyet ile iç içedir. Ayrıca bu rejim, saf demokrasi olarak da adlandırılmaktadır.

Türkiye’de Cumhuriyet’in İlânı

Ülkemizde 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet rejimine geçilmiştir. Gazi Mustafa Kemal Atatürk tarafından kurulan Cumhuriyet’in ilanı ise 23 Nisan 1920 tarihinde gerçekleşmiştir. Bu tarihte egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu bildirilmiştir. Ayrıca ulusun kendi seçtiği meclisin denetiminde olan hükümet, ulusun kaderini tayin etmek için çalışmalara başlamıştır. Saltanat rejiminin hukuksal anlamda kaldırılması için 1922 yılına kadar çalışmalar devam etmiştir.

1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından verilen kararla Halifelik ve Saltanatlık birbirinden ayrılmıştır. Bu sayede Saltanat resmen kaldırılmıştır. Halifelik ise bir süre daha korunmuştur. Aynı tarihlerde İngiltere’ye sığınan Vahdettin’in yerine Osmanlı ailesinden olan Abdülmecit, halife olarak seçilmiştir. Rejimin ilân edilmesinin ardından Halife’nin tekrardan iktidar temsilcisi haline getirilmeye çalışılması dolayısıyla 3 Mart 1924 tarihinde Halifelik resmen kaldırılmıştır.

Cumhuriyet’in Temel Nitelikleri

1982 Anayasası’yla birlikte Türkiye Cumhuriyeti’nin temel nitelikleri şu şekilde sıralanmıştır;

  • İnsan haklarına bağlı kalma
  • Egemenliğin kayıtsız ve şartsız millete ait olması
  • Milli birlik ve beraberlik ilkesi
  • Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalmak
  • Türk milliyetçiliğine bağlı kalmak
  • Milli bir devlet olmak
  • Laiklik
  • Kuvvetler ayrımı
  • Devletin ülke sınırları ve milletiyle bölünmez bütünlüğü
  • Resmi dilin Türkçe olması
  • Başkentin Ankara olması
  • Demokratik sosyal hukuk devleti anlayışı
Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Resmi Gazete Nedir?

Cumhuriyet rejimi bu niteliklerle beraber en genel ölçüde sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca ulusalcılık ve laiklik öğeleri de Türkiye Cumhuriyet’inin temelini oluşturur. Cumhuriyet rejimi, halkın yönetimi olarak belirli bir ülkenin ulusal sınırları içinde geçerlidir. Yani dış baskılara karşı savaşarak kurulmuş olan Cumhuriyet rejimlerinde ulusallık çok daha ön plandadır.

Halkın egemenliği için dinsel baskılara yer vermemek ve halkın genel taleplerini din faktörü dışında yeterli kılmanın önemine de değinilmiştir. Din ve devlet işlerinin birbirinden tamamen ayrıldığı laik düzenleri de içeren Cumhuriyet rejimi aynı zamanda halkı farklı engel ve baskılardan uzak tutabilmektir.

Türkiye Anayasası’nda yer alan rejimin niteliklerinin yanı sıra temel nitelikleri destekleyici olan manevi değerler de bulunmaktadır. Bunlar;

  • Çağdaş ve uygar olmak
  • Gelişime ve değişime her zaman açık olmak
  • İlimin yol göstericiliğine göre hareket etmek
  • Akılcılık
  • Dogmalardan uzaklaşmak
  • Tam bağımsız olmak şeklinde sıralanabilir.

Atatürk’ün Cumhuriyet Anlayışı

Atatürk’ün genel ilkelerinden biri olarak Cumhuriyetçilik anlayışı, devlet idaresinde milli idareyi ve egemenliği savunmaktadır. Bu yönetim şekli, egemenlik anlayışını en uygun olarak temsil edecek bir devlet şekli olduğu aktarılmıştır. Ayrıca Atatürk, Cumhuriyet rejimi için yeni bir hukuksal düzenin olması gerektiğini savunmuştur. Demokrasi ve Cumhuriyet kavramları beraber ele alınmış ve yönetimin dayandığı başlıca ilkeler sıralanmıştır. Bu ilkeler alt başlık olarak aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

Tam Bağımsızlık İlkesi: Atatürk’e göre Türk ulusunun onurlu bir şekilde yaşaması aynı zamanda tam bağımsızlık ilkesidir. Yabancı devletlerin desteğini kabul etmek ona göre bağımsızlıktan yoksun olmak demektir.

Halkın Egemenliği: Cumhuriyetçilik ilkesinde halkın egemenliği söz konusudur. Yani halk egemenliğini en sağlam biçimde temsil eden tek rejim Atatürk’e göre Cumhuriyettir.

Çağdaşlaşma: Uygarlık ve batı olarak ele alınan çağdaşlaşma ilkesi, Atatürk’ün Cumhuriyet anlayışlarından biridir. Batı her dönemde değişebilen bir dünyadır. Uygarlık ise her dönemde çağdaşlaşmanın hedefi kabul edilmektedir.

Ulusal Bütünlük İlkesi: Tam bağımsızlık anlayışının sonucu ulusal bütünlüktür. Bu politikanın temeli, ulusal bir anlaşma olan Misak-ı Milli’dir. Ayrıca din ve ırk birliği, diğer uluslara düşmanlık, ülke ve ulusun bütünlüğünü bozmak, adaletsizlik ve bölücülük, Atatürk ulusçuluğunun karşı olduğu değerlerdir.

Barışçılık: Devletin temel ilkeleri arasında barışçılık yer almaktadır. Cumhuriyet düzeninin çağdaş insanlık hedefleri kapsamında gelişmesi amacıyla bu ilkenin büyük katkılar sağladığı bilinmektedir.

Laiklik: Türkiye’ye Cumhuriyet rejimiyle beraber girmiş olan laiklik ilkesi, din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması gerektiğini savunur.

Cumhuriyet ve Demokrasi İlişkisi

Cumhuriyet ve demokrasi kavramları birbiriyle ilişkilidir. Öncelikle Cumhuriyet rejiminde insanlar kendilerini yönetecek olan kişileri seçmektedir. Belirlenen kurallar çerçevesinde her birey bu yönetime aday olabilmektedir. Demokrasi kavramına bakıldığında ise Cumhuriyetten farklı olmadığı görülmektedir. Demokrasiyle yönetilen ülkelerde herkes eşittir ve özgürlük kavramı gelişmiştir. Bununla beraber insanlar kendi düşüncelerini özgürce paylaşabilme hakkına sahiptir. Bu yönetim biçiminde ayrıcalığa yer verilmemektedir.

Cumhuriyet rejiminin olduğu her yerde demokrasi vardır. Bu iki yönetim şeklinin birbirinden ayrılması halinde baskıcı bir sistem ortaya çıkar. Ayrıca ortaya çıkan baskıların toplum üzerinde artması, ülkelerde iç karışıklıklara da neden olabilir. Bu yüzden Cumhuriyet ile demokrasi kavramlarının bir arada olduğu ülkelerde eşitlik, adalet ve özgürlük gibi kavramlar önem kazanmıştır.

Dünyada Cumhuriyetle Yönetilen Devletler

Halkın egemenliğine dayalı bir yönetim biçimi olan Cumhuriyet, birçok ülkede uygulanmaktadır. Günümüzde bu rejimle yönetilen ülkeler aşağıdaki gibi sıralanabilir; Türkiye, Azerbaycan, Almanya, Avusturya, Brezilya, Bosna Hersek, Estonya, Finlandiya, Dominik, Bulgaristan, Güney Afrika, İtalya, Hindistan, Fransa, Letonya, Litvanya, Özbekistan, Kuzey Kıbrıs, Kazakistan, İzlanda, Portekiz, Venezuela, Macaristan, Yunanistan, Polonya, Orta Afrika

Bir önceki yazımız olan Sosyal Devlet Nedir?  başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Yorum Yap

Yazar Hakkında

İnternetteki bilgi kirliliğine ve spam yazılara tepki olarak "Türkiye'nin net bilgi kaynağı" O Nedir Net'i kurdu. Bilgiyi paylaşmak ve insanlara faydalı olmak dışında hiçbir gayesi yoktur.

Yorum Yap