İlginizi Çekebilir
nafaka
  1. Ana Sayfa
  2. Devlet
  3. Demokrasi Nedir?

Demokrasi Nedir?

Demokrasi

Demokrasi Nedir: Bir ülkede yaşayan halkın, vatandaşlık ilişkilerinde eşit haklara sahip olmasına dayalı yönetim biçimine demokrasi denir. Fransızca ‘democratie’ kelimesinden gelen bu kavram, genel bir devlet biçimini ifade etmektedir. Sadece devlet yönetimini temsil etmemekle beraber sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve birçok kurumlar için de kullanılmaktadır.

Demokrasi Kelime Anlamı

Halkın egemenliği temeline dayanan yönetim biçimi, el erki, demokratlık.

Örnek Cümle: “Bu kitapta toplanan yazıların bir kısmı bizim için hayati bir mesele olan demokrasi ile ilgilidir.” – M. Kaplan (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Demokrasi Kavramının Tarihçesi

Demokrasinin tarihi eski Yunan dönemine kadar ulaşmaktadır. Bu dönemde Atina demokrasisi önem taşır. Doğrudan demokratik yönetime yakın olan bu yönetim şeklinde, Atina’daki tüm bireyler fikrini belirtme ve oy verme hakkına sahip olmuştur. Sistemin en güçlü ve başarılı uygulayıcısı olan Atina’da milattan önceki 4. yüzyılda nüfusun 300 bine kadar ulaştığı tahmin edilmektedir.

Atina’nın yanı sıra Roma İmparatorluğu döneminde de bu yönetim şekli benimsenmiştir. Daha çok temsili demokrasiye yakın olan bu yönetimdeki demokratik haklar, sosyal sınıf ayrımına göre şekillenmiştir. Ayrıca eski Hindistan’ın bazı bölgelerinde de temsili demokrasinin uygulandığı görülmektedir.

Demokrasi kavramı Orta Çağ’da ciddi anlamda şekillenmiştir. Bu süreçteki en ciddi olan, İngiltere’de kralın yetkilerinin sınırlandırıldığı Magna Carta Sözleşmesi’dir. Bu sözleşmeyle beraber İngiltere’deki ilk seçimler 1265 yılında yapılmış olsa da bazı kısıtlamalara gidilmiştir.

Demokratik yönetim birçok ülkede etkisini sürdürmeye devam etmiştir. İtalya’nın şehir devletlerinin yanı sıra İrlanda ve İskandinav ülkelerinde demokratik seçimler yapılmış ve meclisler oluşturulmuştur. Ancak bu ülkelerdeki demokrasiye katılımlarda daha çok erkekler etkin rol oynamıştır.

18. ve 19. Yüzyılda Demokrasi

Bu dönemlerdeki en büyük değerler, Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi ile Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi olmuştur. 18. yüzyıldan önce sadece küçük topluluklar için uygulanan demokrasi, Amerika’nın kurulmasıyla beraber liberal demokrasi olarak tanımlanmıştır. Ayrıca 1788 yılında Amerikan anayasasının kabul edilmesiyle beraber hükümetler seçimlerle kurulmaya başlanmıştır. Demokrasinin Amerika’daki en büyük değişimi ise Amerikan iç savaşından sonra başlamıştır. 1789 yılında gerçekleşen Fransız Devrimi ise bu dönemdeki en ciddi demokratik adımlardan biri olmuştur.

20. Yüzyılda Demokrasi

Yirminci yüzyıla gelindiğinde, demokrasinin çok hızlı bir değişim yaşadığı görülmektedir. 1. Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı ile Avusturya-Macaristan İmparatorluklarının yıkılmasıyla beraber çok sayıda devlet ortaya çıkmıştır. Kurulan bu devletlerin birçoğu, söz konusu dönemde demokratik olarak sayılabilecek yöntemlerle yönetilmiştir. Büyük Buhran döneminde ise Avrupa, Asya ve Latin Amerika’da diktatör rejimler ön plana çıkmıştır. Almanya, Portekiz, İtalya ve İspanya’da Faşist rejimler kurulurken Sovyet Rusya’da, Japonya’da ve Küba’da demokratik olmayan yönetimler kurulmuştur.

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından sömürgecilik anlayışı tamamen son bularak bağımsız devletler ortaya çıkmıştır. Bu süreçte demokratikleşme hareketlerinin Batı Avrupa’da yoğunlaştığı görülmektedir. Diktatörlüklerin son bulmasıyla beraber birçok devlet artık demokratik yönetime geçmiştir.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Resmi Gazete Nedir?

Demokrasinin Temel Özellikleri

Demokrasinin temel özellikleri şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Bireylerin hak ve özgürlüklerine önem verilir.
  • Hâkimiyetin tek sahibi halktır.
  • Her birey eşit ve tek oy hakkına sahiptir.
  • Devleti yönetenler halk tarafından seçilir.
  • Toplumda yaşayan bireyler eşit haklara sahiptir.
  • Azınlık olan toplumların haklarına saygı esastır.

Demokrasinin Temel Nitelikleri

Demokrasinin temel nitelikleri; Hürriyet, yönetime katılma, çoğulculuk, çoğunluk iktidarı ve azınlık hakları ile hukuk devleti gibi unsurlardan oluşur.

Hürriyet: Bireylerin her konudaki tercihlerini özgür bir şekilde kullanmasını esas alır. Hürriyetin olmadığı devletlerde demokrasi de yoktur. Ayrıca özgür olmayan katılımlar, demokratik olarak adlandırılamaz.

Yönetime Katılma: Demokrasinin vazgeçilmez unsuru, halkın yönetime katılmasıdır.

Çoğulculuk: Demokrasi özgür bir ortamda ve farklı fikirlerin beraber sunulmasıyla ifade edilir. Ayrıca sistemin içerisinde çoğulculuk şarttır.

Çoğunluk İktidarı ve Azınlık Hakları: Demokrasi, çoğunluk iktidarını savunur. Bununla beraber azınlıkların da siyasi anlamda temsil edilme hakları vardır.

Hukuk Devleti: Demokrasi aynı zamanda hukuk devleti olmayı gerektirir. İdareciler idare edilenlere karşı anayasa kapsamında sorumludur. Bununla beraber keyfi olarak herhangi bir yetkinin kullanılması söz konusu değildir.

Demokrasi Modelleri Nelerdir?

Demokrasi modelleri birbirinden farklı şekillerde uygulanmıştır. Koruyucu demokrasi, klasik demokrasi, kalkınmacı demokrasi, liberal demokrasi ve halk demokrasisi olarak sıralanan bu modellerle ilgili tanımlar aşağıda paylaşılmıştır.

1.Korucu Demokrasi Sistemi

Dolaylı ve sınırlı bir demokrasi modeli olan koruyucu demokrasinin pratiğinde yönetilenlerin rızası söz konusudur. Ayrıca rekabetçi seçimlerin yapılmasını esas alır. Siyasi eşitlik bu yüzden eşit oy hakkını doğurabilmektedir. Bu sistemde oy hakkının gerçek bir demokrasi için yeterli olmadığı savunulmuştur. Ayrıca bireysel özgürlüklerin korunması amacıyla yasama, yürütme ve yargı gibi sistemlerin kurulması gerektiğini savunur.

2.Klasik Demokrasi Sistemi

Klasik demokrasi sisteminin tarihi, eski Yunan şehir devletlerine kadar dayanmaktadır. Aynı zamanda Atina demokrasisi olarak adlandırılır. Tüm vatandaşların üye olduğu bir mecliste kararların alınması söz konusu olmakla beraber meclise büyük bir katılım sağlanmaktadır. Genel olarak vatandaşların siyasi anlamdaki sorumluluklara ciddi anlamda katılma talebiyle ortaya çıkan bu sistem günümüzdeki İsviçre’nin bazı bölgelerinde halâ varlığını sürdürmektedir.

3.Kalkınmacı Demokrasi Sistemi

Bu sistemde toplum ve bireylerin gelişimi esas alınır. Jean Jacques Rousseau tarafından dile getirilen bazı önemli düşüncelere dayanır. Rousseau’ya göre bireyler sadece yaşadıkları toplumun kararlarını şekillendirebilmesine sürekli ve doğrudan katılımlar sağlayarak özgürleşebilirler. John Stuart Mill’e göre de demokrasinin en büyük faydası, halkın siyasi yaşama katılımlarını sağlamaktır. Bu anlamda kadın veya fakir fark etmeksizin herkesin oy verme hakkına sahip olduğu savunulmuştur.

4.Liberal Demokrasi Sistemi

Bu sistemde tarih boyunca çeşitli tartışmalar yaşanmıştır. Demokraside önceliğin eşitlik ve özgürlüğe verilmesi konusunda tartışmalar yaşanırken aynı zamanda liberalizmle beraber siyasi eşitlik kavramı bu sistemdeki yerini almıştır. Liberal demokraside iktidarı halk belirler fakat bireysel özgürlükler sınırlandırılır.

5.Halk Demokrasisi

Daha çok komünist yönetimlerde gelişmiş olan halk demokrasisi, liberal demokrasiye tamamen karşı çıkmaktadır. Ayrıca siyasi eşitlik sağlanırken sosyal ve ekonomik eşitliğin de sağlanması gerektiği savunulmuştur.

Demokrasi ile Yönetilen Ülkeler

Demokrasi ile yönetilen ülkeler şu şekilde sıralanabilir;

  • Türkiye
  • Hollanda
  • İrlanda
  • Estonya
  • Belçika
  • Avusturya
  • Almanya
  • Danimarka
  • İngiltere
  • Fransa

Bu ülkelere ek olarak; Letonya, Macaristan, Polonya, Malta, Litvanya, Çek Cumhuriyeti, Yunanistan, İsveç, İtalya, Lüksemburg, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Slovenya ve Slovakya gibi ülkeler de örnek olarak gösterilebilir.

Bir önceki yazımız olan Ültimatom Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. Bir kadın olarak, bence demokrasinin dünyaya girdiği ilk tarih 1893 yılıdır, bilen bilir ki ilk defa Dünya üzerinde kadınlara seçme, seçilme hakkı bu tarihte verilmiştir 🙂