İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Sosyal
  3. Edebiyat Nedir?

Edebiyat Nedir?

Edebiyat Nedir?

Edebiyat Nedir: Edebiyat kelimesini ilk kez Şinasi kullanmıştır ve yazın sanatı anlamına gelerek bugün hâlâ kullanılmaktadır. Edebiyat, bireyin duygu ve düşüncelerini konu aldığı ve kendine özgü bir dil ile eserini oluşturduğu bir yapıttır. Okuyucuya da estetik bir tat bırakmak asıl amaçtır.

Edebiyatın Sözlük Anlamı

  1. isim Olay, düşünce, duygu ve hayallerin dil aracılığıyla sözlü veya yazılı olarak biçimlendirilmesi sanatı, yazın, gökçe

Örnek Cümle: “Edebiyat hocasıyken talebeme bu nesir sanatından bir defa bahsetmiştim.” – F. R. Atay

  1. Bir bilim kolunun türlü konuları üzerine yazılmış yazı ve eserlerin hepsi, literatür

Örnek Cümle: “Hekimlik edebiyatı.”

  1. İçten olmayan, gereksiz, yapmacık, boş sözler (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Edebiyatın Konusu Nedir?

Edebiyatın herhangi bir konu sınırı bulunmamaktadır. Yazar ve şair eserinde ne anlatırsa edebiyatın konusu o olur.

Edebiyat Kelimesinin Kökeni Nedir?

Edebiyat kelimesinin kökeni Arapçadır. Adabiyyât kelimesinden gelmektedir. Görgü, terbiye ve edep anlamına gelir. Aynı zamanda Fransızca littérature sözcüğünün de Türkçesi olarak düşünülmektedir.

Edebiyat Kelimesinin Anlamı Nedir?

Edebiyat kelimesi edep bilimi anlamına gelmektedir. Şinasi edebiyat kelimesini kullanmadan önce şiir ve inşâ kelimeleri ile söz sanatı anlatılmaktaydı. Günümüzde de edebiyat kelimesi kullanılmaktadır.

Edebiyat Türleri Nedir?

Edebi eserler anlamlarına ve ifade ediş şekillerine göre ayrılmaktadır. Edebi tür, edebiyatın içinde bulunan yazı çeşitlerini kapsamaktadır. Edebiyat türleri iki başlık altında incelenmektedir.

  • Nazım
  • Nesir

Nazım Nedir

Nazım türü; Türk halk şiiri geleneğidir. Bazı kurallar çerçevesinde yazılır; ölçü, nazım birimi, durak, redif, kafiye ve mısra düzeni gibi. Kafiye örgüsü, nazım şekilleri için ayırıcı bir özelliktir. Mısraların kümelenme şeklini oluşturur. Nazım birimi, şiir nazım birimlerinden oluşmaktadır. Kafiye örgüsü gibi kümelenme ile ilgilidir. Halk şiirlerinde dörtlükler nazım birimini oluşturur. Ölçü; halk şiirinde kullanılan en yaygın ölçü hece ölçüsüdür. Halk şiirinde çoğunlukla beşli nazım şekilleri kullanılmaktadır. Mani, koşma ve destan buna örnektir. Nazım türünü konu, ezgi ve eserin işlevi belirlemektedir.

Nesir Nedir

Düşünce, istek ve hayallerin dil bilgisi kurallarına bağlı kalınarak anlatılma biçimidir. Nesir, orta ve süslü olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır ve birçok alt dalı bulunmaktadır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Hikâye
  • Makale
  • Sohbet
  • Deneme
  • Gezi yazısı
  • Biyografi
  • Masal
  • Tiyatro
  • Roman
  • Anı

Edebi Eserlerin Özellikleri

  • Okuyanı etkilemekle görevlidir.
  • Estetik bir kaygı taşır.
  • Konusu, içinde bulunduğu topluma ve döneme göre farklılıklar göstermektedir.
  • Belli bir sanat anlayışı ile yazılır.
  • Duygu ve düşünceler belli bir edebî türe bağlı kalarak anlatılır.

Edebiyat ve Yararlandığı Bilim Dalları

  • Tarih
  • Coğrafya
  • Sosyoloji
  • Psikoloji
  • Felsefe
  • Folklor

Edebî Akım Nedir?

Aynı fikri benimseyen sanatçıların bir araya gelerek oluşturduğu anlayışlardır. Belirli ilke ve kurallar çerçevesinde gelişir. Toplumsal gelişmeler edebî akımı en çok etkileyen unsurdur. Edebî akımlar, sanat akımlarında olduğu gibi birbirlerine tepki olarak ortaya çıkmaktadır. Edebî akımların ilke ve kurallarına, o akım içerisinde bulunan sanatçılar karar verir. Birçok edebî akım türü bulunmaktadır.

Edebi akımlar;

  • Hümanizm
  • Klasisizm
  • Romantizm
  • Realizm
  • Natüralizm
  • Parnasizm
  • Sembolizm
  • Sembolizm
  • Empresyonizm
  • Fütürizm
  • Dadaizm
  • Sürrealizm
  • Ekspresyonizm
  • Egzistansiyalizm

Hümanizm

Latince kökenli bir kelimedir. İnsan anlamına gelen homo ve humanus kelimelerinden türetilmiştir. İnsanlık aşkı, insancılık anlamlarına gelmektedir. İnsanı; dil, din, ırk ve cinsiyet ayrımları yapmadan sevmek ve benimsemek gerektiğini savunur. 1850’li yıllardan itibaren bugünkü anlamı ile kullanılmaya başlanmıştır. Hümanist eserler;

  • Dante Alighieri – İlahi Komedya
  • Michel de Montaigne – Denemeler
  • Migel de Cervantes – Don Kişot
  • William Shakespeare – Yanlışlıklar Komedisi, Venedik Taciri
  • Giovanni Boccacio – Ameto

Klasisizm

Fransa’da 17. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Etkisini ağırlıklı olarak şiir ve tiyatroda göstermiştir. Türkçede kuralcılık anlamına gelmektedir ve aklı önemsemektedir. Akıldan geçmeyen hiçbir duygunun eserlerinde yer alamayacağını düşünürler. Az söz kullanarak çok şey anlatmayı hedefleyen bir akımdır. Din dışı konulara ağırlık verilmiştir ve roman geri plana atılmıştır. Klasisizmin Türk temsilcileri;

  • Şinasi
  • Ahmet Vefik Paşa,
  • Direktör Ali Bey

Romantizm

Klasisizm akımına tepki olarak ortaya çıkmıştır. 18 ve 19. yüzyıllarda etkisini göstermiştir. Duygu ve hayallerin ön planda olması gerektiğini savunur. Kalıplaşmış edebiyat kelimelerinden uzaklaşarak günlük dili eserlerinde de kullanmaya başlamışlardır. Yazarlar kişiliklerini gizlememekte ve kişilikler ön plana çıkmaktadır. İnsanlar arasında sınıf ayrımına son verilmiş ve her statüden insanı eserlerine konu etmişlerdir. Türkçede romantizm, coşkuculuk anlamına gelmektedir.

Romantizmin Türk temsilcileri;

  • Namık Kemal
  • Ahmet Mithat
  • Recaizade Mahmut Ekrem
  • Abdülhak Hamit
  • Ziya Paşa

Kimi yazar şiirleri, kimi yazar da tiyatro oyunları ve romanları ile romantizm akımını desteklemişlerdir. Romantizmin yabancı temsilcileri ise;

  • Victor Hugo
  • J. Rousseau
  • Goethe
  • Schiller
  • Puşkin
  • Voltaire’dir.

Realizm

Romantizme tepki olarak ortaya çıkmıştır. Realist yazarlara göre, romantizm aşırı duygusaldır ve bunun önüne geçilmesi gerekmektedir. Başlaması 19. yüzyılın ikinci yarısına denk gelir. 19. Yüzyılda yaşanan bilim alanındaki gelişmeler realizm akımını etkilemiştir. Deney ve gözlemler ile gelişen bilim ve ortaya çıkan yeni gerçekler, realistleri beslemiştir. Realizm akımının özellikleri;

  • Ne olursa olsun gerçeklerin ön planda olması gerektiğini savunur.
  • Yazarlar tarafsız bir bakış açısı benimsemiştir.
  • Doğayı olduğu gibi kabul ederler.
  • Roman ve hikâye türleri ön plana çıkmıştır.
  • Dil ve anlatımda süs, özenme ve yapaylık bulunmaz.

Realizm Akımı Etkisindeki Türk Edebî Eserler

  • Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası
  • Sami Paşazade Sezai – Sergüzeşt
  • Nabizade Nazım – Karabibik
  • Halit Ziya Uşaklıgil – Aşk-ı Memnu
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu – Kiralık Konak

Yorum Yap