İlginizi Çekebilir
Radyasyon Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Ekoloji Nedir?

Ekoloji Nedir?

Ekoloji Nedir?

Ekoloji Nedir: Organizmalarla beraber içerisinde yaşadıkları ortamı, karşılıklı ilişki ve etkileri bakımından inceleyen bilim dalına ekoloji denir. Hem canlı hem de cansız çevreler bir araya gelerek ekolojiyi oluşturur.

Ekoloji Kelime Anlamı

Canlıların hem kendi aralarındaki hem de çevreleriyle olan ilişkilerini tek tek ya da birlikte inceleyen bilim dalı.

Örnek Cümle: “Ekoloji o günden bugüne karşı karşıya kaldığı, tehlikenin büyümesiyle orantılı bir boyutta gelişti, bir bilim halini aldı.” – H. Taner (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Ekoloji Bilimi Tarihçesi

Sözcük olarak ekoloji kavramı ilk kez Alman biyoloji uzmanı Ernst Haeckel tarafından kullanılmıştır. Yunancadaki Oikos (konut) ve Logos (bilim) sözcüklerinden türeyen ekoloji sözcüğü, anlamı itibariyle ev ekonomisi bilimi ve konut bilimi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Zaman içinde pek çok sosyal etkinlik, hukuksal düzenleme ve bilimsel araştırmalara konu olan ekoloji bilimi, ekosistemlerdeki karmaşık etkileşimlerin anlaşılması amacıyla kullanılmıştır. Ayrıca insanoğlunun çevreye ne gibi etkilerinin olacağının araştırılması ve gerekli önlemlerin alınması gibi süreçlerde de ekoloji bilimde dalından yararlanılmıştır. Ayrıca ekoloji, jeoloji, hidroloji, biyoloji ve klimatoloji gibi çok sayıdaki bilim dalıyla ilişkilidir.

Ekolojinin Çalışma Alanları Nelerdir?

Ekoloji çalışma alanı olarak karşılıklı ilişkilerin incelenmesini amaçlamaktadır. Bu inceleme ve araştırma konuları üç farklı başlık altında toplanmıştır.

Canlı Organizmalara Ait Özellikler: Bireylerin yaşayıp gelişmesini sağlayan ve çevresel faktörler olarak isimlendirilen iklimsel, toprak ve yeryüzü şekilleri gibi faktörler, ekolojinin çalışma alanına girmektedir. Organizmaların bu koşullara karşı sergiledikleri davranışlarını da inceleyen ekoloji, organizmaların neden belirli bir ortamda yaşaması gerektiğine dair araştırmalarına devam eder.

Toplumsal Konular: Aynı türden meydana gelen canlıların gelişim şeklini, yapısını ve diğer toplumlarla olan ilişkilerini araştırmaktadır.

Zamansal Değişimler: Farklı canlılara ait olan toplumlarla beraber yaşadıkları fiziksel ortamdan ekosistem tiplerini, öğelerini ve zamanla değişimlerini inceleyerek araştırmaktadır.

Ekolojinin Alt Dalları Nelerdir?

Ekoloji birey ve toplum ekolojisi olarak iki ana alt dala ayrılmıştır. Fakat canlılara ait bilgilerin artmasıyla beraber karasal ekoloji, deniz ekolojisi, peyzaj ekolojisi, popülasyon ekolojisi, bitki ve hayvan ekolojisi ve orman ekolojisi gibi farklı alt dallar da ortaya çıkmıştır.

Ekolojideki Temel Kavramlar

Ekolojideki temel kavramlar aşağıda tanımlanmıştır.

Biyosfer: Tüm canlıların yaşadığı yerdir. Ayrıca dünyadaki ekosistemlerin tümünü ifade etmektedir.

Çevre: Organizma ya da organizma topluluklarının yaşamasını sağlayan ve onları sürekli olarak etki altına alan biyolojik, fiziksel ve kimyasal faktörlerin tamamıdır.

Sistem: Alt sistem, element ya da öğe olarak adlandırılan ve bir bütün olarak düşünülen fonksiyonların tamamıdır. Açık ve sibernetik sistem olarak ikiye ayrılır.

Ekosistem: Doğada yer alan canlı ve cansız organizmaların kendi aralarında kurdukları düzenli ilişkiler sonucunda meydana gelen ortama ekosistem adı verilir.

Popülasyon: Aynı türden canlıların meydana getirdiği topluluktur.

KommüniteEkolojik olarak belirli bir yerde yaşayan tüm popülasyonlara kommünite denir.

BiyotopHomojen anlamdaki çevre faktörlerine sahip olan herhangi bir bölgenin tomografik anlamına biyotop adı verilir. Ayrıca canlıların varlıklarını sürdürebilmesi amacıyla gerekli olan çevre faktörlerini ifade etmektedir.

Habitat: Canlıların yaşadığı en küçük ortamlardır.

Besin Zinciri: Organizmalar arasında hangi canlının hangisini yediğini ifade etmektedir.

Biyomİki ya da daha çok sayıda popülasyonun bir arada bulunmasından kaynaklı canlı toplumlarına biyom adı verilir. Biyom ayrıca yaşanılan bölgeyi de ifade eder. Tropikal yağmur ormanları, biyoma örnek olarak gösterilebilir.

Ekolojinin Canlılar Üzerindeki Etkisi

Yeryüzündeki canlıları etkileyen faktörler abiyotik ve biyotik faktörler olarak ikiye ayrılmaktadır. Abiyotik faktörler toprak ve iklim faktörleri olarak incelenmektedir. Ayrıca cansız etmenler olarak bilinirler. Sıcaklık, iklim, toprak, ışık, su ve ph dengesi gibi durumlardan etkilenmektedirler. Bitkilerdeki enerji kaynağı güneştir ve fotosentez yaparak güneş enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürürler. Bu yüzden ışığın kalitesi, şiddeti ve süresi, bitkilerdeki büyüme ve çimlenme gibi olayların gerçekleşmesi için gerekmektedir. Ayrıca güneş ışınları her bölgeye eşit bir şekilde dağılmadığından dolayı sıcaklık faktörü canlıların farklı bölgelere dağılmasına neden olmuştur.

Abiyotik faktörler arasında bulunan ışığın ekoloji bilimi açısından önemi ve özellikleri şu şekildedir;

  • Fotosentez olayı için gereklidir.
  • Canlıların temel enerji kaynakları arasındadır.
  • Bitkilerin yaşam alanlarını belirlemektedir.
  • Bitkideki büyüme, yönelme, klorofil sentezi ve çimlenme olayı için gereklidir.
  • Işığın şiddeti, süresi ve kalitesi de önemlidir.

Isı kavramı da canlılardaki yaşamsal olayların incelenmesi açısından önemlidir. Bitkilerde fotosentez, çimlenme ve köklerle su alınımı için gerekli olan ısı, hayvanlarda üreme ve gelişmenin devamı için büyük önem arz etmektedir.

Abiyotik faktörlerden olan suyun önemi ise aşağıdaki maddelerle sıralanmıştır;

  • Maddelerin taşınması, emilmesi ve çözülmesi için gereklidir.
  • Organik maddelerin sentezlenmesi sürecinde büyük rol oynar.
  • Fazla ısının uzaklaştırılmasını sağlar.
  • Biyokimyasal olayların gerçekleşmesini sağlar.
  • Canlılar için en önemli hareket ve yaşam alanıdır.

Biyotik faktörlere bakıldığı zaman ise canlı etmenler olarak adlandırılmaktadır. Kendi arasında ayrıştırıcılar üreticiler ve tüketiciler olarak üç farklı şekilde incelenirler. Ayrıştırıcılar, hayvan ölüsü ve bitki artıklarını besin olarak kullanırlar. Mantarlar, ayrıştırıcılara verilecek en güzel örnektir Üreticiler ise sadece kendi besinlerini üreten canlılardır. Ana görevi, besin ve enerjinin, diğer canlılar için kullanılabilecek hale gelmesini sağlamaktır. Örnek olarak bitkiler ve mavi yeşil algler verilebilir. Tüketiciler, yaşamlarının devam etmesi için ihtiyacı olan besinleri hazır olarak temin ederler.

Ekolojik Süksesyon Kavramı

Ekosistemlerde bulunan canlı ve cansız varlıklar sürekli olarak çevresel faktörlerin etkisi altındadır. Bu yüzden sürekli bir değişim içerisindedirler. Değişimler, dengeyi sağlamak adına çok önemlidir. Ayrıca ekolojik düzendeki bir faktörün değişmesi, tüm canlıları etkilemektedir. Bu konuda bir örnek verilecek olursa, herhangi bir yetişme ortamında, iklimin kuraklaşmasına bağlı olarak toprak özellikleri değişebildiği gibi bitki türleri de değişmektedir.

Ekolojik süksesyon, canlı organizmaların kontrolü altındadır. Canlılar mikroklimayı ve fiziksel çevreyi değiştirebilmektedir. Bu sayede farklı organizma grupları için de bazı koşullar meydana gelmiş olur.

Ekolojik Piramitler

Ekoloji ve besin zinciri arasındaki ilişkiyi incelemeden önce ekosistemin tanımlanması gerekir. Bu anlamda ekosistem, bir bölge içinde yer alan canlı ve cansız varlıkların karşılıklı olarak meydana getirdikleri sisteme verilen isimdir. Tanımı itibariyle ekoloji ve ekosistem arasında doğrudan bir ilişki söz konusudur. Çünkü ekosistemlerdeki komüniteyi meydana getiren enerjinin ya da biyokütlenin alınarak hazırlanması sonucunda ekolojik piramitler oluşur. Bu piramidin özellikleri şu şekildedir;

  • Piramidin tabanında üreticiler yer alır.
  • Tepe basamağında ise yırtıcılar bulunmaktadır.
  • Tüketiciler, 2.ve 3. basamaktadır.
  • Biyokütle piramidin tepesine doğru gittikçe her basamakta 10 kat azalmaktadır.
  • Enerji de yukarıya doğru çıkıldıkça her basamakta 10 kat azalarak diğer tabakaya aktarılır.
  • Biyolojik birikimler de tepeye doğru çıkıldıkça artar.

Besin Zinciri ve Enerji Akışı

Ekolojik besin zinciri üçe ayrılır. Bunlar;

  • Parazit zincir: Büyük canlılardan küçük organizmalara doğru giden zincirdir.
  • Predatör zincir: Yapısı küçük olan bitkilerden son tüketiciye doğru giden zincirdir.
  • Saprofit zincir:Ölü halde olan maddeden, mikroorganizmaya doğru giden zincirdir.

Besin zincirinde, üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe şu durumlar meydana gelir;

  • Biyokütle azalır.
  • Canlı sayısı azalır. Çünkü en çok birey her zaman üreticide bulunur.
  • Halkalardaki her canlı enerji tüketimi yaptığından, enerji azalır.
  • Bireyin vücut büyüklüğü artar.
  • Rastlanma sıklığı azalır.
  • Üreme hızı azalır.

Yorum Yap