İlginizi Çekebilir
Propolis Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Gastronomi Nedir?

Gastronomi Nedir?

Gastronomi Nedir?

Gastronomi Nedir: Yemek kültürü ile geleneksel kültür arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalara gastronomi denir. Gastronominin çalışma konusu, tüketilebilir tüm maddelerle beraber hijyenik, aynı zamanda sağlığa uygun olma zorunluluğu bulunan ve göz zevkinin sağlanmasını amaçlayan süreçleri oluşturur.

Gastronomi Kelime Anlamı

Yemeği iyi yeme merakı.

Sağlığa uygun, iyi düzenlenmiş, hoş ve lezzetli mutfak, yemek düzeni ve sistemi.

Örnek Cümle: “Frenkler yemek pişirme sanatına, güzel, leziz ve ustalıklı yemeklerle uğraşmaya gastronomi diyorlar.” İ. Özel (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Gastronomi Tarihçesi

Etimolojik anlamda incelendiğinde Yunancadan ‘gastros’ ve ‘nomos’ kelimelerinin birleşmesiyle meydana gelen bu sözcük Türkçede mide kuralı anlamına gelmektedir. Bazen mide yasası olarak da adlandırılabilir. Türkçeye Fransızcadan geçen bu kelime genel olarak güzel ve lezzetli mutfak ve iyi yeme merakı olarak bilinmektedir.

Gastronominin tarihsel gelişimi 9. yüzyılın sonlarında başlamıştır. Charles Monselet tarafından tanımlanmaya başlanan bu bilim daha sonra Joseph Bercholux’un eseri ile 1801 yılında literatüre giriş yapmıştır. Aynı alanda çalışmalar yapan Jean Brillat ise gastronominin tanımlarını şu şekilde sunmuştur. Gastronomi, insanların gıdasını ilgilendiren ve her konuda sağlanmış kapsamlı bir bilgi birikimidir. Ayrıca mümkün olan en iyi beslenmeyle beraber insanın korunması amaçlamaktadır.

Batı’daki ilk gastronomi çalışması ise Fransız Jean Brillat Savatin tarafından yazılan ‘tat fizyolojisi’ olmuştur. Yemek kültürünün olduğu her yerde gastronomiden bahsedilebilir. Bununla beraber fizik, tarih, gıda, kimya ve psikoloji gibi tüm bilimlerle ilişki içerisindedir.

Batılı ülkelerde gastronomi, Rönesans ile gelişmeye başlamıştır. Başta İtalyan mutfağı olmak üzere Fransız ve diğer ülke mutfaklarının farklı kültürlerle etkileşimi ile beraber gastronomiye olan önem artmaya başlamıştır.

Çin ve Fransız yemek kültüründe kümes hayvanları, domuz, sığır ve koyunun yanı sıra deniz hayvanları, kökler, tahıl ve baklagiller her zaman önemle tüketilmiştir. Pasifik ülkelerin yemek kültürü ise gölevez ve Hindistancevizi ağırlıklıdır. Ortadoğu mutfağına bakıldığı zaman ise koyun, patlıcan, zeytin ve yoğurdun önemli olduğu bilinmektedir. Afrika’da ise yerfıstığının gastronominin başlıca konusu olduğu anlaşılmaktadır. Her bölgenin kendi mutfağı yine aynı bölgenin gastronomisinin incelenmesinde etkilidir.

Gastronominin Konusu

Fizyoloji, pazarlama, coğrafya ve ekonomi gibi disiplinlerle ilişkili olan gastronominin konusunu yeme ve içme faaliyetleri oluşturmaktadır. Bu kapsamda insanların yiyeceklerle olan ilişkisi ana konudur. İki temel boyutta incelenen gastronomi konusu, insan gastronomisi ve yiyecek-içecek gastronomisi olarak ele alınır.

Yiyecek gastronomisi pratik, teorik ve teknik gastronomi olarak üçe ayrılır. Bu alt başlıklar, aşağıdaki gibi tanımlanmaktadır.

1.Pratik Gastronomi

Dünyanın farklı ülkelerindeki yiyeceklerin hazırlanma ve servis edilme süreçleriyle ilgili durumları kapsar. Ayrıca doğada hazır halde bulunan kaynakların içecek ve yiyeceklere dönüştürülmesiyle ilgilenir.

2.Teorik Gastronomi

Pratik gastronomiyi destekler. İçki ve yemek tariflerinin hazırlanmasıyla yakından ilgilidir. Ayrıca yemek servis ve pişirme kitapları ile yeme ve içmenin farklı yönleriyle ilgili olan kaynaklar, teorik gastronomiyi meydana getirmektedir.

3.Teknik Gastronomi

Yaşam alanlarında hazırlanan yiyeceklerin daha fazla kişiler için hazırlanıp hazırlanamayacağını inceler. Bu anlamda büyük restoranların kurulma sürecinden hizmet sürecine kadar olan tüm detayların teknik takibi, teknik gastronominin alanına girmektedir.

İnsan gastronomisi ise birtakım soruların sorulmasına yönelik olarak incelenmektedir. Genel anlamda yöneltilen sorular aşağıdaki gibi sıralanmıştır;

  • Sizin için yiyeceklerin önemi nedir?
  • İnsanlar neden farklı yiyeceklerden hoşlanır?
  • Hoşlanmadığınız yiyecekleri tüketirken nasıl hissedersiniz?
  • En çok sevdiğiniz yiyeceği tüketirken ne hissedersiniz?
  • İnsanlar ne yer?
  • İnsanların yediği ile istediği şey aynı mıdır?
  • Yiyecek ve içeceğin anlamı nedir?
  • Güzel bir yemeğin yanında müzik dinlemek nasıl bir duygudur?
  • Hangi yemekleri severim?
  • Ailem hangi yemekleri tüketmekten hoşlanır?

Sıralanan bu soruların cevaplarını düşünmek aynı zamanda bireyin kendini tanımasına yardımcı olur. Bununla beraber kişisel bir aydınlanmanın yanı sıra birbirinden farklı kültürlerin tanınması için de insan gastronomisi önemlidir.

Gastronomi ve Gurme İlişkisi

Gastronomi ve gurme ilişkisi incelenirken bu kavramın öznelerinin bilinmesi gerekir. Öncelikle üretim boyutunun öznesi gastronom olmakla beraber tüketim boyutunun öznesi gurme olarak kabul edilir. Gastronom, yemek pişirme sanatçısı ya da ustası olarak tanımlanmaktadır. Gurme ise yeme ve içme konularında yaptığı gözlemleri takdir eden kişidir.

Gurme bir yemeğin malzemesinde yer alan pişirme inceliklerini, pişirme sürecinde yemeğe katılan ruhu, egzotizmi ve uyumu gözlemler. Bu nedenle ağzının tadını iyi bilen veya iyi yiyecek hakkında bilgisi olan kişi olarak da adlandırılır. Yiyecek ve içeceklerin niteliklerini yakından tanıyan gurmeler ayrıca yemeklerin hazırlanma, pişirme ve sunum inceliklerinde de etkin rol oynar. Bu sayede iyi ve kötü yiyecekleri birbirinden ayırt ederek yargılayabilecek bir düzeye ulaşabilmektedir.

Tüm bu özellikleri nedeniyle gastronomi ve gurme ilişkisi birbirine oldukça bağlıdır. Gurme tüm yemekleri inceleyerek bir sonuca varır. Gastronom ise en iyi yiyeceklerle ilgilenir. İki kavramın arasındaki tek fark budur.

Gastronomi Turizmi Nedir?

Yemek yeme aktivitesinin fizyolojik bir ihtiyaç olması nedeniyle tüm dünyada bu alanda farklı gelişimler yaşanmıştır. Yiyecek ve içecek sektörüyle birlikte bu tür ihtiyaçlar artık boş vakitleri değerlendirmeye yönelik faaliyetlere dönüşmüştür. Bireyler farklı tatları denemek için farklı bölgelere seyahatler düzenlemeye başlamıştır. Bu nedenle gastronomi kültürü gelişmiştir. Ayrıca bireyler bu sayede dilediği yemek türünü tatmak için gezi organizasyonları düzenlemektedir.

Gastronomi turizmi en geniş anlamda, bireylerin yiyeceklerle ilgili genel deneyimlerini tamamlamaya yönelik bir durum haline gelmiştir. İnsanların sürekli farklı bir yemek türünü tatması aynı zamanda temel motivasyon faktörü haline gelmiştir. Bu bakımdan yemeklerin üretiminde kullanılan imalathanelerin gezilmesi gibi süreçler de gastronomi turizminin kapsamına girmiştir.

Gastronomi, turizm ve kültür alanında yerel halkların etnik mutfak kültürüyle beraber gelişmeye başlamıştır. Ayrıca turizm odaklı tüketim malzemelerinin yerel mutfaklarda bir çekicilik unsuru haline geldiği bilinmektedir. Aynı şekilde yerel el sanatlarının sergilendiği mutfaklar da her zaman popüler bir öğe olarak ziyaret edilmiştir. Turistler daima farklı yemek arayışları içinde olabileceği için gerçek izlenimlerle karşılaşmak amacıyla bölgesel ya da ulusal çapta geziler gerçekleştirebilmektedir.

Dünya’da Gastronomi Turizmi

Günümüzde bir moda haline gelmiş olan gastronomi turizmi genel bir kültür olmakla beraber sanat olarak da ifade edilmektedir. Öte yandan dünyadaki yemek turizmi üç farklı aşamada gerçekleşir. Bunları sıralayacak olursak;

  • Herhangi bir bölgeye ait yerel yemeklerin tüketildiği veya ünlü bir aşçının sunduğu yemeklere yönelik yapılan turlar bulunmaktadır. Günümüzde bu turlar en çok İspanya, İtalya ve Fransa’da yapılır.
  • Yalnızca yemek pişirmek için organize edilen turlar bulunmakla beraber bölgesel olarak da gerçekleştirilebilir.
  • Özel bir şekilde yapılan ürünlerin üretim merkezinin görülmesi için gerçekleştirilen turlar bulunmaktadır. Örneğin, İsviçre ve Belçika’da çikolata turu, Kosta Rika’da kahve turları gibi.

Gastronomi Eğitimi

Salt bir meslekten öte günümüzde bir sanat dalı olarak kabul edilen gastronomi, Türkiye’deki pek çok üniversitede bölüm olarak eğitim vermektedir. 4 yıllık lisans eğitimi ile başlayan süreç, yemek kültürünün tüm inceliklerini öğretmek amacıyla sunulmaktadır. Ayrıca mutfak kültürünün estetik anlamdaki düzeyinin yükseltilmesi ve korunarak geliştirilmesi için gastronomi bölümü oluşturulmuştur. Kendini aşçılık ve işletme alanında geliştirmek isteyenler için alınması gereken en önemli eğitimlerden biridir.

Gastronomi Bölümünün Çalışma Alanları

Gastronomi bölümünden mezun olan öğrenciler, profesyonel bir mutfak yöneticisi olabilmektedir. Bununla birlikte bar, kafe ya da restoran işletmecisi olarak da çalışabilmektedir. Aşçılık mesleğinin yanı sıra alınan formasyon sayesinde öğretmenlik yapma hakkına sahiptirler. Bölümün bir diğer çalışma alanı ise özel müşteri kitlesine sahip olan büyük restoranlardır.

Gastronomi Bölümü Olan Üniversiteler

Türkiye’de gastronomi ve mutfak sanatları bölümü olarak öğrencilere eğitim veren çok sayıda üniversite vardır. Birçoğu özel üniversiteden oluşan bu kurumlar aşağıdaki gibi sıralanabilir;

  • İstanbul Yeditepe Üniversitesi
  • İstanbul Aydın Üniversitesi
  • İstanbul Maltepe Üniversitesi
  • İstanbul Gelişim Üniversitesi
  • İstanbul Nişantaşı Üniversitesi
  • Antalya Akdeniz Üniversitesi
  • Ankara Gazi Üniversitesi
  • İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
  • Denizli Pamukkale Üniversitesi
  • Gaziantep Üniversitesi
  • Erzurum Atatürk Üniversitesi
  • Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
  • Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
  • Girne Amerikan Üniversitesi

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. gastronomi kısaca mutfak sanatı desek yerıdır bende üniversite de bu bölümü okuyorum gerçekten de gastronomi neymiş mutfak sanatı neymiş demeyın çok farklı dallara ayrılabiliyor bu yararlı paylaşım için teşekkürler onedir.net