İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Glüten Nedir?

Glüten Nedir?

Glüten Nedir?

Glüten nedir: Tahıl grubunda bulunan besinlerde yer alan, besinlerin raf ömrünü uzatan ve hamurun kabarmasını sağlayan protein türüne gluten dedir. Gündelik hayatta ihtiyaç duyulan pek çok gıdada bu protein bulunmakla beraber çölyak hastaları için kesinlikle tüketilmemesi gereken proteinler arasındadır.

Gluten Kelime Anlamı

  1. Katı cisimlerin parçalarını birbirine yapıştıran madde.
  1. Tahıl unlarından nişasta çıkardıktan sonra geriye kalan albüminli madde. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Gluten ve Çölyak Hastalığı İlişkisi

Çölyak hastalığı (Çölyak Nedir), ince bağırsaktaki besinlerin sindirim problemine yol açan bir hastalıktır. Bu hastalar çavdar, buğday ve arpa gibi tahıllarda bulunan ‘gluten’ proteinine karşı hassasiyet göstermektedir. Bu yüzden çölyaklıkların hiçbir glutenli gıdayı tüketmemesi gerekiyor.

Çölyaklıklar glutenli gıdalar tükettiği zaman ince bağırsaklarının iç kısmında yer alan hücrelerin meydana getirdiği doku bölümünde, hasar ve iltihaplanmalar meydana gelir. Bu durum sonucunda besin sindirimi yapılamaz ve hastalığın belirtileriyle karşılaşılır.

Çölyak hastalığı belirtileri şu şekilde sıralanabilir;

  • Midede meydana gelen gaz sancıları
  • Kansızlık
  • Demir eksikliği
  • Kemiklerde ağrı
  • Eklem bölgelerinde ağrı
  • Aşırı depresyon hali
  • Ayak ve ellerde karıncalanma

Bu belirtiler daha çok hastalığın başlangıç sürecinde ortaya çıkar. Bununla beraber midede kramp ve yanma, kansızlık, vitamin seviyesinde düşüklük, cilt yüzeyinde döküntü ve kaşıntıların görülmesi, ilerleyen süreçte görülen belirtiler arasındadır.

Çocuklarda da glutene karşı hassasiyet söz konusu olabilir ve bazı belirtiler yaşanabilir. Daha çok yorgunluk durumu, diş sorunları, dikkatte dağınıklık, deri problemleri, büyüme geriliği, ishal ve karın şişmesi gibi durumlar, çölyaklı çocuklarda görülen belirtilerdir.

Hastalığın belirtileri ortaya çıktıktan sonra hızlı bir şekilde teşhis süreci başlatılmalıdır. Ayrıca glutene bağlı olarak çölyak hastalığının nedenleri aşağıdaki gibidir;

  • Genetik durumlar
  • Bağırsak kanseri
  • Downsendromu
  • Tip 1 şeker hastalığı
  • Karaciğer sorunları

Daha çok kalıtsal etkenlere bağlı olarak aile bireylerinde çölyak hastalığı görülebilmektedir. Bununla beraber hastalığa neden olan en önemli durum ‘yulaf tüketimi’ olmaktadır. Yulaf üretilirken birçok tahıllı ürün ile karıştırıldığı için çölyak hastalığını beraberinde getirebilir.

Çölyaksız Gluten Duyarlılığı Nedir?

Günümüzde glutene karşı olumsuz tepki veren ancak çölyak hastası olmayan çok sayıda insan vardır. Bu sürece çölyaksız gluten duyarlılığı adı verilmektedir. An itibariyle bireylerin kaç tanesinin bu durumla iç içe olduğu bilinmese de tahmini olarak %13 oranında bir rakam aktarılmaktadır. Ayrıca bu durumun herhangi bir açık tanımı yapılamamaktadır. Gluten proteinine karşı olumsuz tepkilerin gösterilmesi durumunda hemen tedavi sürecine geçilmelidir.

Gluten İçeren Gıdalar Hangileri?

Glutensiz gıdalar daha önceleri sadece çölyaklıların tercih ettiği gıdalar kategorisindeyken pek çok Avrupa ve Amerika ülkesinde glutensiz diyet uygulamaları kullanılmaya başlanmıştır. Bununla beraber birçok sporcu da glutensiz diyet uygulamalarından yararlanmaktadır.

Gluten içeren gıdalar aşağıdaki gibidir;

  • Kek ve poğaçalar
  • Makarna ve bulgur
  • Erişte ve şehriye
  • Her türlü pasta çeşidi
  • Ekmek
  • Kurabiye ve bisküviler
  • Hazır salçalar
  • Hamburger yapımında kullanılan ekmekler
  • Dondurma külahları
  • Çikolatalar
  • Hazır çorba
  • Sucuk, salam, sosis
  • Pizza
  • Simit
  • İrmik ve tarhana
  • Sos çeşitleri ve hazır çorbalardaki krema sosları
  • Bira, viski, likör
  • Alkolsüz malt içecekler

Gluten içeren gıdalar bu şekildedir. Bununla beraber gluten içeren tahıllar şu şekilde sıralanmaktadır;

  • Arpa
  • Kepek
  • Çavdar
  • Buğday ve buğday unu
  • Buğday nişastası ve tohumu
  • Sade un
  • İrmik

Glutensiz Sebzeler Hangileri?

Tüm sebze ve meyvelerde glutenin olmadığı bilinmektedir. Bu kapsamda;

  • Marul
  • Maydanoz
  • Yeşil yapraklı sebzeler
  • Brokoli
  • Enginar
  • Kıvırcık salata
  • Kara Lahana
  • Lahana turşusu
  • Soğan
  • Sarımsak ve pırasa
  • Arpacık ve rezene
  • Mantar ve pazı
  • Taze soğan
  • Su kestanesi
  • Turp ve tere gibi sebzelerde gluten bulunmamaktadır. Bu yüzden çölyak hastaları rahatlıkla bu sebzeleri her öğünde ya da glutensiz diyet uygulamalarında tüketebilir.

Bu bilgilerle beraber glutensiz meyvelerin de bilinmesi gerekiyor. Ayrıca paylaşacağımız bu meyvelerin şeker oranı da düşüktür;

  • Domates
  • Kırmızı biber
  • Salatalık
  • Limon
  • Yeşil kabak
  • Patlıcan
  • Balkabağı gibi meyveler gluten içermediği için rahatlıkla tüketilebilir.

Glutensiz Proteinli Yiyecekler Hangileri?

Glutensiz beslenme programında çokça tüketilen ve aynı zamanda proteinli yiyecekler kategorisinde yer alan besin kaynakları şu şekildedir;

  • Otla beslenen hayvanlardan hazırlanan etler
  • Somon, ringa, alabalık, sardalya, siyah morina balığı ve lagos balık türleri
  • Kuzu eti, ciğer, tavuk, hindi, devekuşu ve ördek eti
  • Dana eti ve diğer kümes hayvanları
  • Yumurta

Glutensiz diyet uygulamalarında ve çölyak hastalarının tüketimi için önerilen sağlıklı yağlar bulunmaktadır. Genelde yağlar gluten içerir ancak şu yağlarda gluten proteini bulunmamaktadır;

  • Badem sütü
  • Avokado
  • Saf zeytinyağı
  • Hindistan cevizi yağı
  • Ceviz ve ceviz yağı
  • Otla beslenen hayvanlardan alınan iç yağı
  • Organik veya pastörize yağlar

Glutenin Zararları Nelerdir?

Glutenin zararları konusunda öncelikle çölyak hastalığına neden olduğu bilinmektedir. Bununla beraber bağırsak florasına zarar veren gluten, beyin bozukluklarına yol açabileceği gibi cilt problemlerini de beraberinde getirebilir.

1.Çölyak Hastalarında Farklı Problemlere Neden Olabilir

Glutene karşı ince bağırsağın hassasiyetli olması durumuyla beraber çeşitli problemleri beraberinde getirebilmektedir. Vücuda alınan besin türlerinin son durağı, ince bağırsaklardır. Bu anlamda bağırsaktaki villus adı verilen girinti ve çıkıntılar, glutenli ürünler tüketildiğinde tepki verir ve gluten alımı devam ettiği sürece deforme olurlar.

Bu durum sadece çölyaklıklar için geçerli değildir. Sağlıklı insanlarda da sürekli glutenli gıdalar tüketildiğinde ağrı, yanma veya kusma gibi semptomlar oluşabilmektedir.

2.Beyinde Bozukluklar Yaşanabilir

Gluten sadece ince bağırsaklara zarar vermez. Bu yüzden bilinç bulanıklığı ya da bitkinlik gibi problemleri de beraberinde getirebilir. Ayrıca bağırsakta yaşanan problemler zamanla Alzheimer ve bunama gibi sorunların oluşma riskini artırmaktadır. Bu nedenler beyinde ciddi fonksiyon bozuklukları da oluşturabilmektedir.

3.Bağırsak Florasında Bozukluk

Gluten, bağırsak florasına ciddi zararlar verebilmektedir. Vücuttaki yararlı bakteriler son derece fayda sağlarken zararlı bakterilerin de aynı derecede zarar verdiğini bilmek önemlidir. Aşırı miktarda tüketilen gluten proteinli gıdalar, bakterilerin bağırsak çeperine tutunmasını engellemektedir. Bu yüzden yararlı bakteriler zamanla işlevini yapamaz hale gelir ve bağırsak florasına zarar verebilir.

4.Cilt Problemleri

Cilt üzerinde kırmızı rengi andıran, kaşıntılı ve sulu yaralara neden olan gluten, deri altında yer alan antikorları tetiklemektedir. Bunun sonucunda vücut, kendi hücrelerine saldırır ve zarar verir. Omuz, sırt bölgesi, dirsek ve kalçada görülen yaralar, gluten alımının durdurulmasıyla beraber kendiliğinden kaybolabilir.

Son olarak glutenin bağımlılığa yol açtığı bilinmektedir. Hamur işi ve ekmek tüketimine önem gösteren bireyler, gün içinde sürekli tüketim yaptığında bağımlılık durumu ortaya çıkabilmektedir. Bilim adamlarının bu iddiasının kaynağı, glutenin kimyasal anlamda parçalanmasıyla meydana gelen proteinlerdir. İnce bağırsak tarafından hızlı bir şekilde emilen ve kana bulaşan protein ardından beyin bölgesine ulaşarak bağımlılık hissine neden olmaktadır.

Glutensiz Diyet Nedir?

Glutensiz beslenme modeli, günümüzdeki bazı hastalıklar için bir zorunluluk haline gelmiştir. Daha çok çölyak hastalarının bu diyeti uygulaması gerekir. Çölyaklılar glutensiz diyeti ömür boyu yapmak durumundadır. Çölyak olmayan ancak gluten duyarlılığına sahip olanların da glutensiz diyet yapması şarttır.

Glutensiz diyet, sadece içerisinde gluten bulunan gıdalardan uzak durmakla olmaz. Aynı zamanda çapraz bulaşma (Çapraz Bulaşma Nedir) riskine karşı kullandığımız bütün malzemeleri de bu tür gıdalardan uzak tutmalıyız.

Öncelikle gluten duyarlılığı bulunmayanların bu diyeti yapması sayesinde ciddi bir kalori tasarrufu sağlanmaktadır. Ayrıca bu durum kilo verme sürecini de kolaylaştırmaktadır. Rafine unla hazırlanan her türlü gıdanın yasak olduğu glutensiz diyette şekerli ve nişasta unlu gıdalar tüketilmemelidir.

Gluten katkı maddesi olan soslar, konserveler ve hazır salçalarla hazırlanan gıdalar, bu diyette tüketilmez. Ek olarak dondurma, mayonez, ketçap ve çikolata gibi ürünlerin de glutensiz diyette yeri yoktur. Özellikle de çölyak hastaları bu tür gıdaları hiçbir şekilde tüketmemelidir.

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. 5 ay önce

    aynı zamanda çeşitli gıdalarda günümüzde genellikle abur cubur ürünlerin içindekiler kısmına bakıldığında göze en önce çarpan maddelerden biri glutendir.