İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Sosyal
  3. Islahat Fermanı Nedir?

Islahat Fermanı Nedir?

Islahat Fermanı

Islahat Fermanı Nedir: Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu çöküş döneminden kurtarılması amacıyla kişi hakları, siyasi kuruluşlar ve yeni kurumların oluşturulması gibi konularda yapılması amaçlanan değişiklikler için yayınlanan fermana Islahat Fermanı denir. Bu ferman Sultan Abdülmecid zamanında yayımlanmıştır.

Islahat Fermanının Özellikleri

1856 yılında yayımlanan bu fermanla beraber tüm mezhep ve dinlerde yapılması planlanan törenler serbest hale gelmiştir. Bununla beraber mezhep ve din değiştirmeleri gibi konularda uygulanan zorlamalar yasaklanmıştır. Osmanlı uyruğuna sahip olan tüm insanların devlet memurluğuna kabul edileceği hükmü de Islahat Fermanı ile getirilmiştir. Bununla beraber fermanın diğer önemli özellikleri şu şekilde sıralanabilir;

  • İnsanların din, dil ve ırk gibi farklılıkları dolayısıyla küçültücü ifadelerin kullanılması yasak hale getirilmiştir.
  • Osmanlı uyruğuna sahip olan herkesin sivil ve askeri okullara girebileceği belirtilmiştir.
  • Azınlık gruplarının sanat ve eğitim okulu açabileceği kabul edilmiştir.
  • Hukuki konuların karma mahkemelerde herkese açık olarak yapılması kararlaştırılmıştır.
  • Tüm hak ve görevlerde eşitlik sağlanmaya çalışılmıştır.

Fermanda yer alan bu hükümlerle beraber azınlıklar için farklı bilgiler de bulunmaktadır. Bu anlamda azınlıkların cezaevlerinde işkenceye maruz kalmayacağı ya da vergilerin toplanması sürecinde yolsuzlukların yaşanmayacağına dair maddeler yer almaktadır. Ek olarak tarım ve ticaretin yeteri kadar gelişmesi için Avrupa’nın her türlü tekniğinden yararlanılacağı da net bir şekilde ifade edilmiştir.

Islahat Fermanının Yayımlanmasının Nedenleri

Islahat Fermanı öncelikle 1856 yılında imzalanan Paris Antlaşmasının getirdiği dış baskılar sonucunda ortaya çıkmıştır. Bununla beraber fermanın kabul edilmesindeki asıl amaç, devletin dağılmasının önüne geçmektir. Ayrıca yabancılar ve gayrimüslimlerin hedef alınarak yayımlandığı bir ferman özelliği taşımaktadır.

Fermanın asıl hedefi, gayrimüslimler ve Müslümanlar arasındaki eşitliği sağlamaktır. Bununla beraber fermanın yayımlanmasıyla eğitim, memurluk, yargılama, vergi ve din konularındaki farkların kaldırılması amaçlanmıştır.  Fermanın tüm esasları Fransa, İngiltere ve Avusturya tarafından belirlenmiştir.

Islahat Fermanının Hazırlanma Süreci

Ferman, Kırım Savaşı’nın son zamanlarında hazırlanmıştır. Bununla beraber Paris Antlaşmasının imzalanmasından önce devletin ileri gelenleri tarafından ilan edilmiş ve antlaşmayı hazırlayan devletlere bildirilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde uygulanması kararlaştırılan yeni bir düzenin genel hatlarıyla ele alındığı bu ferman, yapısı ve hazırlanış şekli itibariyle Tanzimat Fermanı’ndan ayrılmaktadır. Gülhane Hatt-ı Hümayununun başlattığı Tanzimat düzeni daha çok devletin müesseselerindeki yenilikleri kapsamıştır. Tanzimat Fermanı ile başarıya ulaşmış olan pek çok durum söz konusudur. Ordunun yenilikçi bir düzene sokulması, vilayet meclislerinin kurulması, yeni bir ceza kanununun oluşturulması, medreseyle beraber Avrupa’daki gibi okulların açılması gibi durumlar, Tanzimat Fermanı’nın getirileri arasındadır.

Islahat Fermanının hazırlanma sürecinde Paris Antlaşmasının etkili olduğunu belirtmiştik. Bununla beraber Osmanlı’da yaşayan Hristiyan halkların imtiyaz ve temel haklarının açıklanması talep edilmiştir. Bu durum sonucunda ortaya çok sayıda tez atılmıştır. Fransa, Avusturya ve İngiltere ile Osmanlı Devleti arasında gerçekleşen görüşmelerle beraber Türk, Rus, İngiliz ve Fransız tezleri ele alınmıştır.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Hinduizm Nedir?

Rus Tezi: Osmanlı ile imzalanacak olan Paris Antlaşması’na eklenecek yeni bir madde ile beraber Osmanlı Devleti Hristiyanların haklarını Avrupa devletlerinin garantisi altına almak durumundadır.

Fransız Tezi: İslam toplumu ile Hristiyan toplumu arasındaki tüm farklar ortadan kaldırılmalıdır. Bu tezde yer alan farklar; vergi, askerlik, cemiyet, genel haklar, devlet memurluğu ve eğitim gibi seçenekler olarak sunulmuştur.

İngiliz Tezi: Hukuk eşitliği ve din serbestliği sağlanmalıdır.

Türk Tezi: Türk tezinde Hristiyanlara farklı imtiyazlar verilmelidir. Ayrıca İslam ve Hristiyan tebaası arasında genel bir eşitlik prensibi söz konusu olmalıdır.

Islahat Fermanının Maddeleri Nelerdir?

Islahat Fermanının maddeleri kısaca şu şekildedir;

  • Osmanlı sınırları içinde yaşayan azınlıklara ve yabancılara, küçük düşürücü sözler söylenmeyecek.
  • Azınlıklar da talep ettiği tüm devlet memurluklarına giriş yapabilecek.
  • Din ve mezhep hürriyeti sağlanacak.
  • Azınlıklara kilise, hastane ve okul açma hakkı verilecek.
  • Vergi sistemi tekrar düzenlenecek.
  • Vergide iltizam usulü kaldırılacak.
  • Askerlik durumları tekrar düzenlenecek.
  • Azınlık olan halklardan askerlik için belirlenen bir bedel kabul edilecek.
  • Kurulan mahkemelerde her insan kendi inancına göre yemin edecek.
  • Tüm mahkemeler karma olarak kurulacak.

Islahat Fermanının Yapısı

Islahat Fermanı aşağıdaki maddeler üzerine kurulmuştur. Bu maddeler;

  • Kanun önünde eşitlik
  • Tebaaların can ve mal başta olmak üzere ırz ve namus güvenliği
  • Toplulukların ya da şahısların tasarruf haklarına saygı
  • Belirlenmiş sınırlar içinde eğitim ve mezhep hareketleri
  • Vergilerde eşitlik
  • Devlet hizmetlerine tüm tebaanın kabul edilmesi
  • Mahkemelerdeki şahitliğin eşit olarak yapılması
  • Verginin doğrudan alınması
  • Mahkemelerin açık olarak yapılması ve gerekli ilânların yayınlanması
  • İşkencelerin kaldırılması
  • Suçlu mülklerinin zorla alınmasının kaldırılması
  • Hapishanelerin yaşam kaidelerine göre düzenlenmesi
  • Karma mahkemelerin kurulması
  • Resmî yazılarda Hristiyanları küçük düşürücü tabirlerin kaldırılması
  • Rüşvetin kaldırılması şeklinde sıralanmaktadır.

Islahat Fermanının Sonuçları Nelerdir?

Islahat Fermanı, maddeleri bakımından kabul edilen sonuçları beraberinde getirmiştir. Islahat Fermanının sonuçları;

  • Müslümanlardan daha çok yabancıların haklarını genişletmiştir.
  • Yabancıların haklarının genişletilmesi, Müslüman halkın tepkisine sebep olmuştur.
  • Gayri Müslimler, Müslümanlarla eşit haklara sahip olmuştur.
  • Fermanın kabul edilmesinden sonra açılan yabancı okullarda ırkçı nesiller yetişmiştir ve Osmanlı’nın dağılma süreci hızlanmıştır.
  • Avrupalılar bu fermanla beraber Osmanlı’nın içişlerine karışmayı sürdürmüştür.
  • Fermanın önemli sonuçlarından olan Patrikhaneye meclis açma izni verilmesi, gayri Müslim tebaadaki bağımsızlık düşüncesinin artmasına neden olmuştur.
  • Osmanlı Devleti’nin parçalanma süreci hızlanmıştır.
  • Islahat Fermanı genel olarak toplumsal dengeyi zedelemiştir.

Bir önceki yazımız olan Reenkarnasyon Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. acaba bu fermanın osmanlı için iyi bişey olduğunu düşünenler, görselerdi yıllar sonraki etkilerini hiç utanırmıydı.. bu anlaşma osmanlı devletine avrupalı devletlerin müdahalesini kolaylaştırmıştır.. osmanlının gücü çok zayıflamıştır..