İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Sosyal
  3. Jurnal Nedir?

Jurnal Nedir?

jurnal

Jurnal Nedir: Yöneticilere ve yetkililere verilen şikâyet, ihbar ve kötüleme yazılarına jurnal denir. Fransızca kökenlidir ve bir diğer anlamı gündelik yazıdır. Cumhuriyet dönemi edebiyatında jurnal yazılarına sıkça rastlanmaktadır.

Jurnal Kelime Anlamı

  1. Biriyle ilgili olarak yetkililere verilen ihbar ve kötüleme yazısı.
  1. Günlük.

Örnek Cümle: “Feride’nin jurnali burada bitiyordu.” – Reşat Nuri Güntekin (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Osmanlı Devleti’nde Jurnal Teşkilatı

Gündelik hayatta yaşanan olayları toplayarak bir deftere kayıt eden teşkilata jurnal teşkilatı adı verilmektedir. Jurnal kâtibi tarafından tutulan bu kayıtlar, kâtibin duyduğu ve gördüğü olaylarla beraber farklı resmî kurumlardaki görevlilerin kaydettiği bilgilerden oluşmaktadır. Kaydedilen tüm bilgiler yine kâtip tarafından sancak merkezine gönderilir ve merkeze gelen diğer jurnal defterleriyle beraber aylık olarak İstanbul’a aktarılır. İstanbul’daki kâtipler de taşradan ulaşan bu defterleri inceler ve önemli olan bilgileri Anadolu Jurnal Defteri’ne kayıt eder.

Teşkilatın kurulma nedeni, II Mahmut zamanında yaşanan önemli ekonomik, askeri, siyasi ve demografik olayların halka duyurulmasının amaçlanmasıdır. Bu amaçla her bölgede, yerleşim yerinin büyüklüğüne göre jurnal kâtipleri görevlendirilmiştir.

Jurnal teşkilatında yer alan ekipler, ikamet ettikleri yerdeki iklim olaylarını, olağanüstü durumları, depremleri, sosyal sorunları, doğum ve ölüm olaylarıyla beraber pazardaki kıtlıkları gözlemler ve deftere geçirir. Buna ek olarak eskimiş olan yol, mektep, medrese ve cami gibi eserler üzerinde yapılan yenileme çalışmalarını da deftere kaydetmişlerdir.

Yeniçeri ocağının kapatılmasından sonra ortaya çıkabilecek sorunlara yönelik istihbarat faaliyetleri artış göstermiştir. İlk süreçlerde halk arasına karışarak alınan istihbaratlar daha sonra yazıya dökülerek raporlanmış ve 1845 yılına kadar Sultan Abdulmecid’e sunulmaya başlanmıştır.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Avrupa ve Amerika’da Deizm

1835 yılında kurulan Jurnal Teşkilatı, Osmanlı ülkelerinde teşkilatlanmaya gitmiş ve yaklaşık 25 yıl boyunca çalışmalarını sürdürmüştür. 1860 yılından sonra düzenlenen belgelere günümüzde ulaşılamamaktadır. Ancak bu teşkilat tamamen sivillerin kurduğu bir teşkilat olmakla beraber günümüzdeki yazılı basının kurulma sürecine örnek olmuştur. Çünkü teşkilatta hizmet veren sivillerin tuttuğu bilgiler daha sonra Takvim-i Vekayi gazetesinde yayınlanmıştır. Özel gazetelerin de bu süreçten sonra ortaya çıkması, teşkilatın ne kadar önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir.

Jurnal teşkilatı hakkında yapılan araştırmalarda, teşkilatta 600 kadar kâtibin çalıştığı bilgisine ulaşılmıştır. Bu kâtipler daha çok kendi yerleşim birimleriyle ilgili bilgileri deftere kaydetmiştir. Kaydedilen önemli bilgilere bakacak olursak, II Mahmut döneminde kurulmuş olan Redif Askeri Teşkilatı hakkındaki haberler, kültürel ve sosyal haberler, yağış haberleri, kıtlık ve kuraklık, eğitim haberleri dikkat çekmektedir. Bununla beraber ilginç olarak UFO haberleri de kaydedilen bilgiler arasında yerini almıştır.

Osmanlı Devletinde Jurnaller Nasıl Seçilirdi?

Osmanlı Devleti’nde jurnaller, daha çok kahvelerde zaman geçiren insanlar arasından seçilmekteydi. Çünkü bu dönemde kahveler halkın nabzını tutabilen en güvenilir yer olarak biliniyordu. Bununla beraber halkın çoğunlukta olduğu yerlerden de haberler toplanarak yorum katılmadan aktarılırdı. Osmanlı’nın gündemine dair en önemli bilgilerin kaydedildiği bu raporlarda tüm detaylar paylaşılırdı. Genel olarak bu raporların sonucunda herhangi bir cezai yaptırımla karşılaşılmamıştır.

Jurnaller sadece Osmanlı halkıyla ilgili değil, diğer devletlerin halklarına yönelik olarak da istihbarat çalışmaları yapıyordu. Daha çok limanlarda ticaret yapan gemiciler arasından seçilen jurnaller, farklı devletlerde yaşayan halkın Osmanlı’ya bakış açısını raporlamaktaydı. Jurnaller bu bakımdan dünyanın birçok bölgesinden gelen tacirleri anlayabiliyor ve raporlarını başarılı bir şekilde tutabiliyordu

Bir önceki yazımız olan Kodlama Eğitimi Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap