İlginizi Çekebilir
Ekoloji
  1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Mutasyon Nedir?

Mutasyon Nedir?

Mutasyon

Mutasyon Nedir: Kromozomlardaki genlerin yapısında meydana gelen değişikliklere mutasyon denir. Bu değişim DNA molekülünün ani sıcaklık farklılıkları, kimyasallar, X ışınları ve UV ışınlarına maruz kalması durumunda ortaya çıkmaktadır. DNA’daki yer değiştirmelere veya kopmalara neden olan bu durum ayrıca yüksek tahribatla sonuçlanmaktadır. Genlerdeki değişimler mutasyon olarak adlandırılırken, mutasyonu meydana getiren maddelere mutajen madde, mutasyona uğramış olan genlere ise mutant gen adı verilmektedir.

Mutasyon Kelime Anlamı

Değişinim. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Mutasyon Çeşitleri Nelerdir?

Kromozom ve nokta mutasyonları olarak iki farklı başlık altında incelenen bu kavramın en önemli etkisi, kendinden sonraki nesle farklı genetik özellikler aktarmasıdır. Canlılardaki farklı fiziksel özelliklere neden olan mutasyonlar ayrıca üreme hücresi mutasyonu olarak adlandırılmaktadır.

1.Kromozom Mutasyonları

Adından da anlaşılacağı üzere kromozomun herhangi bir parçasındaki değişim ya da kopma anında sayısal veya yapısal değişiklikler sonucu oluşan mutasyon çeşididir. Genel olarak mitoz ve mayoz bölünme sırasında ortaya çıkan hatalardan dolayı oluşur ve ciddi hasarları beraberinde getirir.

Kromozomun yapısında meydana gelen değişimler şu şekilde sıralanabilir;

  • Kromozomun parçalarının koparak kaybolması
  • Kromozom uçlarının kopması
  • Kromozom uçlarının halka şeklinde birleşmesi
  • Kromozomların kendi aralarında tutunması
  • Kromozomal materyalde eksilme yaşanması

Kromozom sayılarının değişmesi de bu maddelere eklenebilir. Bu durum farklı hücreleri meydana getirdiğinden dolayı kalıtsal anlamdaki sorunları da ortaya çıkarmaktadır. Çünkü mayoz ve mitoz bölünme sırasında her zaman düzenli ayrılmalar yaşanmamaktadır. İnsanlardaki kromozom değişimleri ise şu sendromlara neden olabilir;

  • Cridu Chat Sendromu
  • Edward Sendromu
  • Patau Sendromu
  • Down Sendromu
  • Kronik Miyelojenik Lösemi

2.Gen Mutasyonları

Nokta mutasyonu olarak da adlandırılan gen mutasyonları, kromozomların sayısında veya yapısından herhangi bir farklılık yaşanmadan sadece DNA’nın bazı bölümlerinde deneysel olarak ortaya çıkan mutasyon türüdür. Ayrıca mutasyona uğramış olan bir gen, meydana gelen tahribatın miktarına göre nadir de olsa eski haline dönebilmektedir. Gen mutasyonlarının nedenleri şu şekildedir;

  • DNA zincirine farklı bazların eklenmesi
  • DNA zincirinden bazların eksilmesi
  • DNA’daki baz sırası olan A;T;G;C sıralamasının değişmesi ya da kopması
Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Mors Alfabesinde Sayı ve Rakamlar Nasıl Yazılır?

Gen mutasyonuna neden olan diğer faktörler ise aşağıdaki gibidir;

  • X ışınları
  • Radyoaktif materyaller
  • Mutajenik kimyasallar
  • UV ışınları
  • Radyasyon

Mutasyonların Özellikleri Nelerdir?

Gelişim bozukluklarına neden olan mutasyonların genel özellikleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

  • Hem üreme hem de vücut hücrelerinde oluşabilmektedir.
  • Üreme hücrelerinde meydana gelen mutasyonların dölden döle geçme özelliği vardır.
  • Vücut hücrelerinde oluşan mutasyonlar sadece eşeysiz üreme söz konusu olan canlılarda dölden döle geçebilmektedir.
  • Mutasyonların olumlu ve olumsuz etkileri vardır. Olumlu mutasyonlara örnek olarak; bitki üreme hücrelerinde yaşanan mutasyonlar sonucunda bitki tohum sayılarının artması ya da bitkilerin büyümesi, olumlu mutasyonlardandır.
  • Zararlı mutasyonlara örnek olarak; insan genlerinde yaşanan mutasyonlar gösterilebilir. Bunun sonucunda ise bazı hastalıklar ortaya çıkmaktadır.
  • Bazı mutasyon türleri kansere neden olabilir.

Mutasyonun Nedenleri

Mutasyonun nedenleri birçok faktöre bağlı olarak gelişmektedir. Bunlar;

  • Çevrede bulunan kimyasal atık ve maddeler (hardal gazı, sigara, civa, peroksitler, nitrik asitler, uyuşturucular)
  • PH derecesi
  • Ani sıcaklık değişimleri
  • Uzaydan yeryüzüne gelen alfa, beta ve gama ışınları
  • X ışınları
  • Güneşten gelen mor ötesi ışınlar
  • Virüsler
  • DNA’daki polimoraz hatalar
  • DNA’nın doğru bir şekilde kopyalanmaması
  • Serbest radikaller şeklinde sıralanabilir.

Mutasyon Örnekleri

Bugüne kadar mutasyona örnek olan çok sayıda durum yaşanmıştır. Atlardaki overo geni, kılsız köpekler ve HIV direnci, genel mutasyon örneklerini oluşturmaktadır.

1.Atlardaki Overo Geni

Atlardaki eşey hücrelerin çalışmasını sağlayan overi adlı bir gen üzerinde meydana gelen değişimler sonucunda doğan taylarda bazı sindirim problemlerine rastlanmaktadır. Bu durumla beraber mutasyona uğramış olan tay kısa sürede ölmektedir.

2.Kılsız Köpekler

Köpeklerin kılları üzerinde etkili olan FOXI3 adlı bir gen bulunmaktadır. Tüm dünyada 45 ülkede satışı yapılan Science dergisinin 2008 Eylül sayısında bu konuyla ilgili bir makale yayınlanmıştır. Söz konusu makalede FOXI3 geninde yaşanan mutasyon sonucunda daha önce kıllı olan köpekler artık kıllarını dökebilmektedir. Bu genlerin ayrıca memeli hayvanlarda embriyonik gelişimden sorumlu olduğu bilinmektedir.

3.HIV Direnci

İnsanlardaki CCR5 adlı bir gende yaşanan 32 silinme tipi mutasyon sonucunda, homozigot kişilerde HIV direncinde gecikme yaşandığı tespit edilmiştir. Heterozigotlarda ise HIV belirtilerinin ortaya çıkmasında aynı gecikmenin söz konusu olduğu belirtilmektedir. Bu durum ispatlanmakla beraber faydalı mutasyonlara örnek olarak gösterilmektedir.

Kuzu ve tavuk gibi hayvanlarda mutasyon sonucunda kısa bacaklılık durumu söz konusu olabilir. Keçilerde dört boynuzluluk, kaplumbağalarda çift başlılık gibi sonuçlar, mutasyona örnek olarak gösterilebilir.

Bir önceki yazımız olan Civa Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. mutasyon olayını ilk defa ninja kaplumbağalar da duymuştum, bu gönderinizde de çift başlı kaplumbağaları görünce bi garip oldum gerçekten güzel görsel kullanmışsınız tebrik ederim 🙂