İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Yaşam
  3. Ortodoks Nedir?

Ortodoks Nedir?

OrtodoksNedir

Ortodoks Nedir: Kilise öğretisine uygun olduğuna inanılan Hristiyan mezhebine Ortodoks denir. Yunanca ‘orthos’ ve ‘doksa’ kelimelerinin birleşmesiyle meydana gelmiştir. Buradaki orthos doğru anlamına gelirken, doksa ise inanç anlamındadır. Ayrıca Ortodoks, Doğu kilisesinin güttüğü mezhep olarak da adlandırılır. Hristiyanlığın Ortodoks dışında Protestanlık ve Katoliklik olarak iki farklı mezhebi daha bulunmaktadır.

Ortodoks Kelime Anlamı

  1. Hristiyan mezheplerinden biri.
  2. Bu mezhebe bağlı olan kimse.
  3. Dogmaya ve kilise öğretisine uygun olan. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Ortodoksluk Mezhebi Tarihçesi

Mezhebin kuruluşunun Hz. İsa’ya kadar dayandırıldığı bilinmektedir. 9. yüzyıldan itibaren Islavlar arasında yayılmaya başlayan bu mezhep, aynı dönemlerde Sırp ve Bulgar toplumları arasında da kabul görmüştür. 1054 yılında Roma’dan ayrılan Ortodoksluk dini ve siyasi anlamda birçok değişikliğe neden olmuştur. Ortodoksluğun Katolik Kilisesi’nden ayrılma nedenleri şu şekildedir;

  • Katolik Kilisesi’nin dini yaymak amacıyla müşrikler arasında birtakım tavizler vermesi
  • Batı Roma’nın yıkılmasının ardından meydana gelen otorite boşluğunu Papalığın doldurmak istemesi
  • Roma’nın yaptığı tüm itirazlara rağmen imparatorluk merkezinin İstanbul olması.

1054 yılında Roma’nın Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasının ardından Ortodoksluğun merkezi Bizans olmuştur. Kuruluş sürecinde tüm Ortodoks Kiliseleri, İstanbul Ortodoks Kilisesi’nin kontrolü altına girmiştir. Ancak daha sonraki parçalanmalar ile Rum Ortodoks Kilisesi, Rus Ortodoks Kilisesi, Rum Ortodoks Kilisesi ve Süryani Ortodoks Kilisesi olarak farklı bölünmeler yaşanmıştır.

Ortodoks Mezhebi İnançları

Ortodoks mezhebinin diğer mezheplere göre en önemli özelliği ikonlar faktörüdür. İkonlar evlerde ve kiliselerde bazı kişilerin kabartma ve resimlerini ifade etmektedir. Yapılışından kullanılışına kadar dinsel süreçleri içeren bu ikonlar aynı zamanda mistik birleşme için de önemli sayılmaktadır. İkonların huzuruna kiliselerde çıkılabilir. Ayrıca evlerdeki ikonların huzuruna çıkılarak da ibadet edilebilmektedir.

Mezhebin inançlarını meydana getiren faktörler ise ayinler, vaftiz, konfirmasyon, tövbe, evlilik ve hasta yağlanmasıdır.

Ayinler: İnanışa göre Hz İsa Cuma günü çarmıha gerilmiştir. Pazar günü ise mezarından dirilmiş ve baba Tanrının yanına ulaşmıştır. Hristiyanlar bu günü hatırlamak için her Pazar günü kilise de ekmek ve şarap ayini yapmaktadır. Kiliseye gelen müminin içtiği bu şarap İsa’nın kanına, ekmek ise İsa’nın etine dönüşmektedir. Bu nedenle Ortodokslar tarafından yapılan ekmek ve şarap ayini, İsa ile mistik bir birleşmeyi ifade etmektedir.

Vaftiz: Hz. İsa’nın Ürdün nehrinde Hz. Yahya tarafından vaftiz edilmesinin temsilidir. Ayrıca Ortodokslarda tanrının İsa’daki bedenleşme halini ifade etmektedir. Vaftiz edilecek olan çocuk kilisedeki din adamları tarafından üç defa su dolu bir hazneye batırılmaktadır. Bu sayede çocuk ilk günahından temizlenmiş olunur.

Konfirmasyon: Vaftizin ardından yapılmaktadır. Sorumlu din adamı özel bir yağ ile beraber çocuğun burnuna, ağzına, gözlerine ve kulaklarına haç işareti yapmaktadır. Bu işlemin ardından çocuk Hristiyan cemaatine giriş yapmış olur.

Tövbe: Ortodokslar en azından senede bir kez din adamının huzuruna çıkar ve günahlarının af olmasını sağlar.

Evlilik: Din adamları dışındaki insanlar için evlilik Ortodokslukta zorunludur. Ayrıca boşanmaya ve üçüncü evliliğe kadar olan sürece izin verilir.

Hastaların Yağlanması: Kutsal yağların hastaya sürülmesi sürecidir. Bu şekilde hastaların şifaya kavuşturulması ve günahlarının affedilmesi amaçlanır.

Ortodoks Mezhebinde Kutsal Hiyerarşi

Ortodoks kilisesinde piskopos, papaz ve diyakoz adı verilen üç farklı temel rütbe bulunmaktadır. İlgili görevlere yapılan atamalarda ayinler yapılmaktadır. Bu mezhepte ruhaniler ise farklı beyazlar ve karalar olarak iki grupta incelenir. Beyazlar evli ruhanileri, karalar ise manastır ruhanilerini temsil eder. Ayrıca evlenmek isteyen din adamları da diyakoz olmadan önce bu gruplardan birinde yer almak zorundadır.

Manastırda görev yapan din adamları evlenemezler. Piskopos olanlar ise manastırdaki ruhanilerden seçilmektedir. Ortodoksluk’ta sıkça kullanılan patrik unvanı ise esas olarak temel hiyerarşik unvanlardan biri değildir. Patrik sadece makam unvanı olarak bilinir. Bununla beraber bazı kiliselerin piskoposları da bu ismi taşımaktadır.

Ortodoksluğun Karakteristik Unsurları

Ortodokslukta otonom ve otosefal olmak üzere iki farklı örgütlenme söz konusudur. Otosefal kiliseler kendi başlarına karar alabilmekle beraber bağımsız kilise unsurlarıdır. Bununla beraber otosefal kiliseler belirli bir şehirde ya da ülkede organizasyonlar yürütmektedir. Bir bölgenin otosefal anlamdaki seçilişi büyük oranda söz konusu bölgedeki Ortodoks mirasıyla ilgilidir. Ayrıca Kıbrıs, Yunan, Çekoslovakya, Arnavutluk, Gürcistan, Rumen, Moskova, Sırp, Bulgar, Kudüs, Antakya, İskenderiye ve İstanbul olmak üzere toplamda on dört farklı otosefal kilise mevcuttur. En önemlileri ise tarihi anlamda İstanbul ve Yunanistan’da bulunanlarıdır.

Otosefal kiliselere bağlı olarak faaliyet gösteren kiliseler ise otonom kiliselerdir. Günümüzde Çin, Macaristan, Makedonya, Finlandiya ve Japonya gibi ülkelerde otonom kiliseler faaliyetlerine devam etmektedir. Ek olarak Türk Ortodoks Patrikhanesi de Karamanlı Ortodoksların meydana getirdiği kiliseler arasındadır.

Ortodoks Kiliselerinin Yapısı

Ortodoks kiliseleri her bölgede farklı bir şekilde örgütlenmiştir. Bağımsız olan kiliselerin başpiskoposu ve ona bağlı olan piskoposları bulunmaktadır. Başpiskopos kendi üyelerini seçer ve bu bakımdan ikâmet ettiği ülkedeki kiliselerin dini lideri sayılır.

Patrik ise devlet başkanı statüsünde olmamakla beraber saygınlık bakımından diğer din görevlilerine göre üst seviyede bulunur. Ancak yönetim bölgelerine herhangi bir müdahalede bulunamamaktadır.

Mezhepteki en klasik kurumlardan biri de manastırlardır. Mısırdan Anadolu’ya geldiği düşünülen Kapadokyalı babalardan Saint Basil tarafından yapılandırılmıştır. Ortodoks manastırları günümüzde atalet ve inziva yerleri olarak kullanılmaktadır. Buna ek olarak manastıra girmek isteyenler 3 sene boyunca sivil olarak keşişlik yapmalıdır. Daha sonra ise sembolik olarak giysiler takdim edilir ve manastıra geçişi yapılır. Bu süreçten 2 yıl sonra bağlılık, iman ve bekarlık yemini ettirilerek keşişlik unvanı kazanmaktadır.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Neuromarketing Nedir?

Ortodoks İnanç Sistemi

Ortodoksların inanç sisteminin farklı özellikleri bulunmaktadır. Bunlar;

  • Patrik sadece ruhani bir başkandır, yanılabilir.
  • Roma Katolik Kilisesi hiçbir zaman evrensel değildir, Papa gibi yanılabilir.
  • İsa insan olduğu kadar Tanrı tabiatına da sahiptir.
  • Ortodokslukta sadece Meryem ve aziz olan ikonlarına saygı gösterilir.
  • Başpiskopos, piskopos, keşişler ve patrik dışındaki papazlar evlenebilmektedir şeklinde sıralanabilir.

Ortodokslar ibadet ederken sadece ikonlara saygı gösterir. Yani ikonlara herhangi bir tapınma söz konusu değildir. İbadet sadece Tanrı’ya yapılmaktadır. Ancak ikonların çoğu zaman ibadet vasıtası olarak kullanıldığı da olmuştur. Buna bağlı olarak ikonası bulunmayan herhangi bir Ortodoks kilisesi bulunmamaktadır. İnanç sisteminde kilisenin başında Mesih olarak kabul edilen Hz. İsa yer alır. Yerin ve göğün sahibi olarak adlandırılır.

Ortodoks mezhebinde din adamları için 9 günlük ibadet vakti bulunmaktadır. Halklar ise sabah ve akşam olmaz üzere günde 2 kez ibadet etmektedir. Evde veya kilisede yapılabilen bu ibadetler sadece ikonların önünde yapılmaktadır. Lent orucu adı verilen ibadette ise 40 gün oruç tutulur. Bu oruca göre balık, şarap, et, süt ürünler, ve zeytinyağı tüketilmez. Sadece hafta sonları şarap ve zeytinyağı tüketilebilir. Lent orucu süresince her Pazar günü kutlamalar da yapılmaktadır.

Bu mezhepte ayrıca A’raf inancı bulunmamaktadır. Katoliklerde bulunan A’raf yani ölümden sonraki bekleme yeri, Ortodokslukta yoktur. Bu nedenle ölenlerin yeniden dirilene kadar uyku durumuna benzer bir halde beklediklerine inanılmaktadır.

Ortodokslukta Hz. Meryem ve Hz. İsa’nın Önemi

Ortodoksluk mezhebine göre Hz. İsa’da insani ve tanrısal özellikler bir arada bulunmaktadır. Söz konusu özelliklerin Hz. İsa’nın doğmadan önce de var olduğuna inanılmaktadır. İnanış sisteminde Hz. İsa’nın Tanrı olarak babayla aynı özden geldiği inancı hakimdir. Ayrıca insan olarak günahlar hariç olan insanlarla aynı özden oluşmuştur. Bu nedenle Hz. Meryem sadece insan olan Hz. İsa’nın değil, Tanrı olan İsa’nın da annesi olarak kabul edilir. Mezhebe göre ayrıca çarmıha gerilen İsa’nın acı çekmediğine inanılmaktadır.

Ortodoks Kiliseler Hangileri?

Günümüzdeki Ortodoks Kiliseler aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

  • Antakya Ortodoks Patrikliği
  • Kudüs Ortodoks Patrikliği
  • Sırp Ortodoks Patrikliği
  • Rus Ortodoks Patrikliği
  • Bulgar Ortodoks Kilisesi
  • Gürcü Ortodoks Kilisesi
  • Yunan Ortodoks Kilisesi
  • İskenderiye Ortodoks Patrikliği
  • İstanbul Rum Ortodoks Patrikliği
  • Arnavut Ortodoks Kilisesi
  • Polonez Ortodoks Kilisesi
  • Amerika Ortodoks Kilisesi
  • Sina Kilisesi
  • Çekoslovak Ortodoks Kilisesi
  • Ukrayna Ortodoks Kilisesi

Ortodoks Takvimindeki Kutlamalar

Ortodoksların takviminde Paskalya, Meryem’in doğumu, hayat veren ve aziz olan haçın yükseltilişi, Meryem’in tapınağa sunuluşu, İsa’nın doğumu, Epiphani, İsa’nın Kudüs’e girişi ve Meryem’e İsa’nın müjdelenişi gibi özel kutlamalar bulunmaktadır.

Paskalya Bayramı: Mezhebin en önemli bayramı olarak kutlanmaktadır. Yılın belirli dönemlerinde kutlanan bu bayram, İsa’nın çarmıha gerilişinden 3 gün sonra yeniden dirilişini simgeler.

Aziz Haçın Yükseltilişi: Her yıl 14 Eylül’de kutlanan bu bayramda, İsa’nın üzerinde gerildiği haçın bulunuşu simgelenmektedir. Bizans ile yapılan savaşta bu haçın İranlılar tarafından Kudüs’ten alınarak İran’a götürüldüğü ve 7. yüzyılda Bizanslıların İran’dan haçı alarak yeniden Kudüs’e koyulduğu inanışı vardır.

Meryem’in Doğumu: 8 Eylül’de kutlanan bu bayram, Hz. Meryem’in doğumunu yad etmek amacıyla her yıl tekrarlanmaktadır.

Meryem’in Tapınağa Sunuluşu: İnanışa göre Hz. Meryem genç bir kız iken kutsanmak amacıyla Kudüs’teki tapınağa sunulmuştur. Bir süre burada yaşamış ve Yusuf ile nişanlanmıştır.

İsa’nın Doğumu: Batılı ülkelerde Noel olarak bilinen bu bayram her yıl 25 Aralık tarihinde kutlanmaktadır. Ortodoksların çoğu ise 6 Ocak’ta İsa’nın doğduğuna inanır.

İsa’nın Tapınağa Sunuluşu: Yusuf ve Meryem’in İsa’yı çocukken Kudüs’te tapınağa götürülmesini simgeler. Her yılın 2 Şubat tarihinde kutlanır.

Meryem’e İsa’nın Müjdelenişi: İnanışa göre melek Cebrail, Meryem’e gebe kalacağını 25 Mart tarihinde müjdelemiştir.

İsa’nın Miracı: İsa’nın çarmıhta tekrardan dirilişinin 40. gününde göğe yükselişini simgelemektedir. Paskalya’da 40 gün sonra kutlanır.

Ortodoks ve Katolikler Arasındaki Farklar

Ortodoks ve Katolikler arasındaki farklar, mezheplerin kiliseleri arasındaki farklarla birlikte ele alınmaktadır. Bu farklılıklar aslında binlerce yıl öncesinden beri günümüze kadar geçerliliğini korumuştur. Öncelikle Ortodoks doktrinde Tanrı inancının açıklanmasında bilim ve felsefeden yararlanılmaktadır. Katolikler ise insan aklını ve bilimini kullanır.

Ortodokslarda boşanma izni verilmemektedir ancak farklı kadınlarla birlikte olunabilir. Katolik kilise ise bu konuda çok daha sert uygulamalar içerir ve boşanma durumu kesinlikle yasaktır. Katolikler Papa’yı tüm kiliselerin üzerinde tutarken, Ortodokslar Papa’yı patriyarklar ile eşit tutmaktadırlar. Bunlar dışında Ortodoks ve Katolikler arasındaki farklar şu şekilde sıralanabilir;

  • Ortodokslar hafta sonu oruç tutmaz. Katoliklerde ise herhangi bir kısıtlama söz konusu değildir.
  • Ortodokslarda Pazar günü secde edilmemektedir. Katoliklerde secde edilir.
  • Ortodoks papazlar, papazlığa geçmeden önce evlenebilir. Katoliklerde ise din görevlileri bekar kalmak zorundadır.
  • Ortodokslar Doğu yönüne doğru ibadet ederler. Katoliklerde böyle bir gereklilik hali yoktur.
  • Ortodoks papazlar genelde sakallıdır. Katolikler ise sakalsızdır.
  • Ayinlerde Ortodokslar genelde Yunancayı kullanır. Roma Katolikleri ise Latinceyi tercih etmektedir.

Bir önceki yazımız olan Protestan Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.


Yorum Yap
Bu içeriğe tepkini emoji ile bildir?

Yazar Hakkında

İnternetteki bilgi kirliliğine ve spam yazılara tepki olarak "Türkiye'nin net bilgi kaynağı" O Nedir Net'i kurdu. Bilgiyi paylaşmak ve insanlara faydalı olmak dışında hiçbir gayesi yoktur.

Yorum Yap