Öşür (Aşar) Vergisi Nedir?

471

Öşür (Aşar) Vergisi Nedir: İslam Hukuku’nda bazı kazançlardan ya da toprak ürünlerinden alınan onda birlik vergiyi ifade eden öşür, aynı zamanda mahsulden alınan onda ya da yirmide bir oranındaki vergi olarak da adlandırılmaktadır.

Öşür Kelime Anlamı

Ondalık. (TDK Türkçe Sözlük)

Öşür Vergisinin Tarihi

Öşür’ün Asurlular zamanından gelme bir kelime olduğu düşünülmektedir. O dönemlerde ‘ışru-u’ olarak adlandırılan vergiden ya da İbranice ’de ‘ma’şer’ adı verilen onda birlik vergi olarak kullanılmıştır. Etimoloji olarak incelendiğinde ise İslam’ın doğuşundan önce hüküm süren bazı toplumların vergi statüsü olarak isimlendirilmiştir. İslam dininin gelmesiyle beraber zekat miktarları da belirlenmiş ve bu zekatlar arazi mahsullerinden alınmaya başlanmıştır. Zamanla öşür adını alan bu vergi çeşidi daha sonra mülk araziler için kullanılmaya başlanmıştır.

Osmanlı döneminde köylülerden %10 oranında alınan bu vergi aslında devletin temel gelir kaynağını oluşturmaktaydı. Buğday, arpa, pirinç, patlıcan, zeytin, susam, şeker kamışı, bal ve karpuz gibi ürünlerden alınan öşür vergisi, 3 farklı biçimde toplanmaktadır. Nakdî, aynî ve maktu olarak toplanan bu vergi, toprakların özellikleri göz önüne alınarak farklı oranlarda da toplanabilmektedir.

Öşür Hangi Kriterlere Göre Alınır?

Öşür vergisinin dayanağı İslam dinidir. Zaten İslam’ın 5 şartından biri, zekât vermektir. Bu konuyla ilgili öşürün hangi kriterlere göre alınması gerektiği de açıklanmıştır. Ayrıca Öşür hakkındaki ayet, En’âm suresinde geçmektedir.

Mezheplere göre bu vergiye tâbi olma şartları vardır. Örneğin Hanefi mezhebinde, toprak ürünlerinin zekâtı harman vakitlerinde, meyvelerin zekâtı ise toplandıktan sonra verilir. Ayrıca bu ürünlerin öşür olarak değerlendirilmesi için üzerinden belirli bir zaman geçmesi gibi bir şart bulunmamaktadır. 1 yıl içinde kaç kez mahsul toplanırsa, her toplama işleminde zekât verilmesi şart kabul edilmiştir.

Ürün çıkmayan hasattan öşür alınmamaktadır. Bununla beraber ot, kavak, çam ve meşe gibi ürünlerden zekât alınmaz. Tarım ürünlerinin 1 sene kadar dayanabilmesinin ardından öşür alınabilmektedir. Buradan anlaşıldığı üzere dayanıklı olarak kabul edilmeyen sebze ya da meyve türleri için öşür verilmesi gerekmemektedir.

İslam âlimleri, zirai mahsullerden 1/10 veya 1/20 oranında zekâta tâbi olunması gerektiği görüşüne varmıştır. Neredeyse tüm fıkıh ve hadis kitaplarında da bu durumla ilgili örnekler verilebilmektedir. Örneğin Hazreti Muhammed’in “Yağmur ve nehir sularıyla sulanan toprak mahsullerinde öşür (1/10), el emeği ile sulananlarda nısf öşür (1/20) Hadisi vardır. (Kaynak: Buhari, “Zekât” 55)

Bu hadiste anlatılmak istenen durum, arazinin ne şekilde sulandığıyla ilgilidir. Sulama şekline itibar edilerek alınan öşürün emek ve masrafa göre oranlandığı anlaşılabilir. Bu sayede vergilendirme sürecinde, mükelleflerin eşit olarak vergi vermesi amaçlanmıştır.

Öşür Vergisinin Yükümlülüğü

Öşür vergisinin yükümlülüğü için bulûğ ya da akıl şartı aranmamaktadır. Yani mal sahibinin akıl hastası ya da çocuk olması durumunda, velileri bu zekâtları vermek durumundadır. Ayrıca zirai mahsullerin öşrü, mal sahibinin vefat etmesiyle birlikte ortadan kalkmaz. Varislerinden alınan öşür ayrıca arazinin vakfedilmesi durumunda da alınmaktadır.

Mal sahiplerinin, herhangi bir karşılık beklemeden tarlasını ekilmek üzere birine vermesi durumunda, çıkan mahsulün zekâtının verilmesi şarttır. Bu zekâtı, malı devralan kişi öder. Eğer arazi ekilmek amacıyla belirli bir ücret karşılığında kiralanmış ise İmam-ı Azam’a göre arazi sahibinden zekât alınmalıdır. Diğer mezheplere göre ise zekât kiracıdan tahsil edilmelidir.

Öşür vergisinin yükümlülüğü bu örneklerle sınırlı değildir. Müzâraa usulüyle kiralanmış arazilerde mahsul vergisi yine İmam-ı Azam’a göre mal sahibinden tahsil edilmelidir. İmameyn’e göre ise mal sahibi ve kiracı, zekatı ayrı ayrı ödemek durumundadır.

Osmanlı’da Öşür (Aşar) Vergisi

Osmanlı Devleti’nde Öşür Vergisi çoğunlukla İslami kurallara uygun olarak toplanmıştır. Osmanlı Devleti’nin temel gelir kaynağını oluşturan Öşür Vergisi, genel olarak %10 oranında alınmış, bazı özel durumlarda 1/3 ile 1/20 arasında değişen farklı oranlarda da Öşür vergisi alındığı olmuştur. Hatta zaman zaman bu verginin artırılarak %50 oranında alındığı bile görülmüştür.

Tanzimat Döneminde %10 olarak sabitlenen bu verginin alınmasına Cumhuriyetin ilk yıllarında da devam edilmiştir. Daha sonra Cumhuriyet döneminde İzmir İktisat Kongresi’nde alınan bir karar ile tamamen kaldırılmıştır.

Feminizm Nedir? 6

Feminizm Nedir?

Feminizm Nedir: Toplumlar arasındaki koşul farklılıklarının yok edilmesini savunan görüşe feminizm denir. Latincedeki femina kelimesinden türemiş olan feminizm, her anlamda...

Etnoğrafya Nedir? 42

Etnoğrafya Nedir?

Etnoğrafya Nedir: Kavimlerin kültür oluşumlarını araştırarak inceleyen toplum bilimine etnoğrafya denir. Yunancadaki ethnos (insanlar) ile graphein (yazım) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir. Ayrıca insanların toplumsal varlığını hem nicelik hem...

Lodos Nedir? 52

Lodos Nedir?

Lodos Nedir: Güneybatı yönünden esen rüzgârlara lodos denir. Türkiye’de yoğun olarak Ege, Doğu Akdeniz ve Marmara bölgesinde esmektedir. Bununla beraber...

Caferilik Nedir? 56

Caferilik Nedir?

Caferilik Nedir: İslam’ın dördüncü halifesi olan Hz. Ali’nin torunlarından olan Cafer-i Sadık’ın etrafında toplanan ve yalnızca onun eylemlerine ve söylemlerine...

Celali İsyanları Nedir? 52

Celali İsyanları Nedir?

Celali İsyanları Nedir: 17. yüzyılda siyasal ve toplumsal alanda bozulmaların meydana gelmesiyle beraber Anadolu’nun farklı bölgelerinde çıkan isyanlara Celali İsyanları...

Rönesans Nedir? 43

Rönesans Nedir?

Rönesans Nedir: İtalya’da 15. ve 16. yüzyılda başlayarak Avrupa’nın tamamına yayılan bilim, felsefe, edebiyat ve sanat alanına yönelik gelişmelerin yaşandığı...

Sitemiz

www.onedir.net

Türkiye'nin Net Bilgi Kaynağı

Amacı;

nedir

sorusunun cevabını, okuyucuya en kısa yoldan ulaştırmaktır.

Onedir Net sitesinin, bilgiyi paylaşmak ve insanlara faydalı olmak dışında hiçbir gayesi yoktur.