İlginizi Çekebilir
Mezopotamya Tarihi
  1. Ana Sayfa
  2. Sosyal
  3. Pandeizm Nedir?

Pandeizm Nedir?

Pandeizm Nedir?
İçeriğimize oy verebilirsiniz.

On Yedinci yüzyılda dini bir felsefe olarak önce İngiltere’de daha sonra ise Amerika ve Fransa’da yayılan deizm fikrinin bir alt kategorisi olan pandeizm, doğatanrıcılık fikrini savunmaktadır. Evrenin tümünü Tanrı olarak kabul eden bu görüşte, deizm kombinasyonu geçerlidir. Yaratıcının evreni, evren şekline getirerek yarattığına inanan pandeistler tek bir durumda deizmden ayrılmaktadır. Deizm, evrenden bağımsız bir yaratıcının olduğunu savunurken, pandeizmde tümden Tanrı inancı vardır. Yani canlı ve cansız olan tüm varlıklarda yaratıcı bulunmaktadır.

Pandeizm, Spinoza ağırlıklı bir anlayıştır. Tanrı’nın her şey, her şeyin Tanrı olduğu düşüncesiyle beraber yaratıcıyla insanın ayrı olamayacağı savunulmaktadır. Yapılabilecek bu tür ayrımlar ise aklın yanılsaması olarak adlandırılır. Deizm ve pandeizm, teolojik bir sistem olarak ele alınırken pandeizmde yaratıcının evreni kendi haline bırakmadığı düşüncesi de vardır. Yani evrendeki tüm enerjinin aslında Tanrı olduğu görüşü hâkimdir.

Tarihsel aşamada evrenin kendiliğinden meydana geldiğine dair çok sayıda araştırma yapılmıştır. Buna bir örnek olarak, yaratıcının varlığı sadece aynı varlıklar yoluyla deneyimleme arzusuna sahip olduğu görüşü eski zamanlarda yaygınlaşmıştır. Bununla beraber zekanın oluşum sürecine kadar düzenli bir şekilde karmaşıklığın devam ettiği düşüncesi vardır. Pandeistler ayrıca yaratıcının insanların acı çektiğinden haberdar olmadığını da düşünmektedir. Savunulan bu fikirlerle beraber Tanrı’nın aslında deneyimlerinden haberdar olmaya ihtiyaç duymadığı düşünülmektedir.

Pandeizmde evrenin durumu genelde varsayımlarla açıklanmaktadır. Tanrı’nın sadece güçlü ve zeki bir yaratılışın içinde olduğu ve bilinçsiz yaratılışın içerisinde yer aldığı varsayılır. Bununla beraber kehanet, kutsal yazılar, vahiyler ve mucizelerin tamamen bilinçaltı gücün ortaya çıkardığı kavramlar olduğu belirtilir. Bilimsel keşiflerle tutarlı olduğu düşünülen pandeizm, her şeyin yaratıcının bir parçası olduğu düşüncesine ulaşmaktadır. Bu düşünceler ise ahlak kavramını oluşturur.

Bu Yazımızıda Okuyabilirsiniz:  Eleştirel Paradigma ve Özellikleri Nelerdir

Buda ve Hindu dinlerindeki hayal gücü geleneğine uygun olan bu anlayış felsefi olarak eski Yunan felsefesinde Plotinos, Rönesans’tan sonraki dönemde Giordano Bruno ve Spinoza tarafından temsil edilmiştir. Düşünsel anlamdaki kökü ise Antik Yunan Çağı’na kadar dayandırılmaktadır. Tek Tanrılı dinlerde yer alan alem ve Tanrı ayrılığının olmadığı pandeizmde, doğayla yaratıcı aynı şeydir. Bununla beraber Tanrı aslında bir yaratıcı olmadığı gibi evrenin tamamının yaratıcı olduğu düşüncesi yer almaktadır. Evrenin herhangi bir başlangıcı ve sonunun olmadığını savunan pandeistler, makro ve mikro evrende yaratıcının yer aldığını savunmaktadır.

Terim olarak 3’e ayrılan pandeizm; tabiatçı, idealist ve teolojik pandeizm olarak incelenmektedir. Tabiatçı pandeizme göre tek bir realite bulunmaktadır. Bu realite tabiattır. Tanrı ise tabiatın içinde yer almaktadır. İdealist pandeizme göre tek realite ruhtur. Tanrı ise ruhun içindedir. Teolojik pandeizmde ise tek realite Tanrı’dır. Evrendeki tüm varlıklar, ruhlar ve insanlar Tanrı’dan meydana gelmiştir.

İlgili Yazı

Deizm Tarihçesi

İlgili Yazı

Avrupa ve Amerika’da Deizm

İlgili Yazı

Deizmin Özellikleri Nelerdir

İlgili Yazı

Deizmin Ana İlkeleri Nelerdir?

İlgili Yazı

Deizm ve Ahiret İnancı

İlgili Yazı

Panendeizm Nedir?

Bir önceki yazımız olan Deizm ve Ahiret İnancı başlıklı makalemizde deizm hakkında bilgiler verilmektedir.

Yorum Yap