İlginizi Çekebilir
Gastronomi
  1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Panendeizm Nedir?

Panendeizm Nedir?

Panendeizm nedir ne demektir

Evrenin kendisinin Tanrı olduğunu savunan Panendeizm görüşünde; Tanrının, evrenin özünden yaratıldığı düşünesi vardır. Ayrıca evrenin bilincinde değişmez ve mutlak bir varlığın olduğu savunulmaktadır. Panendeizm ile pandeizm arasındaki fark ise şu şekildedir; Pandeizmde her şey yaratıcıdır. Ancak panendeizmde her şey yaratıcı tarafından oluşturulmuştur. Fakat yaratıcı farklı bir kavramdır. Ruhların tek amacı, oluştuğu yaratıcıya yönelmektir. Bu yönelişin tek yolunun evrimden geçtiğini savunan panendeizmde, evren ve varlıkların diyalektik olarak sürekli geliştiği ve değiştiği düşünülmektedir. Bu süreç tamamlandığı zaman dönüşlerin sadece Tanrı’ya olacağına inanılmaktadır.

Tanrı’nın bütünleşmiş olduğu evren ve varlıkların sadece evrim sayesinde geliştiğini savunan bu düşüncede, ruhların da Tanrı’ya kavuşacağına inanılır. Genel olarak deizm ve pandeizmi içinde barındıran panendeizm’de, yaratıcının hem değişen hem de değişmeyen bir varlık olduğu düşüncesi vardır. Bununla beraber zaman içinde veya zaman dışında, sonlu ve sonsuz bir Tanrı’dan bahsedilmektedir.

Ünlü İngiliz düşünürü Whitehead’e göre, yaratıcı değişmenin ötesinde değişmez bir özelliğe sahiptir. Bununla beraber değişmeyen yanıyla devinim başlatan Tanrı, evrenin bilincindedir. Fakat bu konumda kalmayan Tanrı sürekli değişim içerisindedir. Ayrıca evren maddesine karışan yaratıcının Tanrı-evren ilişkisi içinde incelenmesi gerekmektedir.

Deizm çeşitlerinden biri olan spiritüel deizm ise tefekkür, sezgi ve meditasyon gibi olayları savunmaktadır. Tüm deistler gibi yaratıcının evrene müdahale ettiği düşüncesini reddeden spiritüel deistler, doğa üstü olaylarla beraber dinsel olan tüm dogmaları da reddetmektedir. Sadece tabiatta hissedilebilir bir Tanrı inancını benimseyen bu görüşte, reenkarnasyon da savunulmaktadır. Literatürde bu düşünceye sahip olanlar, spiritüel fakat dini yok ya da spiritüel ancak dinsel değil şeklinde tanımlanmaktadır.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  Deizm Nedir?

Tanrı’nın oluşum ve değişim sürecinin içinde olduğunu benimseyen panendeizm, White Head ile başlayan bir akımdır. Hartshorne’ye göre, Tanrı hem somut hem de soyut olarak iki farklı yüze sahiptir. Somut haliyle değişime uğrayabilen Tanrı, soyut niteliği sayesinde değişmezdir. Philip Clayton’a göre fikirler davranışlardaki değişimlere sebep olmaktadır. Zihinsel süreçte nedenselliği savunan Clayton, zihinsel olarak gelişen tüm olayların aynı zamanda zihin-beden ilişkisi içinde incelenmesi gerektiğini söylemektedir.

Panendeizm görüşü içinde bir diğer düşünce Jantzen’e aittir. Yaratıcıyla insan arasında ciddi farklılıklar olduğunu söyleyen bu düşünür, Tanrı’nın cisimsiz olduğunu kabul etmemiştir. Yani duyguların ve düşüncelerin farkında olunmasını Tanrı ile benzeterek Tanrı’nın da evrendeki tüm olaylardan haberdar olduğunu belirtmiştir. İnsanların gerçekleştirdiği tüm olayların farkında olan Tanrı’nın aslında sinirsel bir sisteme benzetilmesine ihtiyaç duymadığını savunmuştur.

İlgili Yazı

Deizm Nedir?

İlgili Yazı

Deizm Tarihçesi

İlgili Yazı

Avrupa ve Amerika’da Deizm

İlgili Yazı

Deizmin Özellikleri Nelerdir

İlgili Yazı

Deizmin Ana İlkeleri Nelerdir?

İlgili Yazı

Deizm ve Ahiret İnancı

İlgili Yazı

Pandeizm Nedir?

Bir önceki yazımız olan Narsisizm Çeşitleri Nelerdir başlıklı makalemizde narsist hakkında bilgiler verilmektedir.

Yorum Yap