İlginizi Çekebilir
Anakart
  1. Ana Sayfa
  2. Teknoloji
  3. Termik Santral Nedir?

Termik Santral Nedir?

Termik santral

Termik Santral Nedir: Isı enerjisini farklı teknikler uygulayarak elektrik enerjisine çeviren sistemlere termik santral denir. Bu santrallerde suyun ısıtılmasının ardından buhar ortaya çıkar ve bu buhar santraldeki türbinleri döndürerek elektrik enerjisinin oluşmasını sağlar. Elektrik enerjisi üretmek için kullanılan santraller, nükleer, termik ve hidroelektrik santraller olarak 3’e ayrılmıştır.

Termik Santral Kelime Anlamı

Yakıtla oluşan ısıdan elektrik üreten santral. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Termik Santral Nasıl Çalışır?

Termik santralin çalışma prensibi oldukça ayrıntılıdır. Bu konuda öncelikle buhar, katı ve sıvı yakıtlarda bulunan kimyasal enerji ısı enerjisine dönüştürülmektedir. Daha sonra bu enerji kinetik enerjiye, kinetik enerji de elektrik enerjisine dönüşür.

Santrallerin içinde karmaşık bir yapıda olan buhar santralleri vardır. Gaz tribünleri de bu santrallerde bulunmaktadır. Her iki santral bir araya getirildiği zaman kombine çevrim santralleri adı verilen bir oluşum ortaya çıkmaktadır. Öte yandan termik santralin temel sistem ve çevrim elemanlarına baktığımızda;

  • Çok güçlü jeneratörler
  • Buhar tribünü
  • Kazan ekipmanlarından oluşmaktadır.

Yakıtlardaki kimyasal enerjinin elektrik enerjisine dönüştürüldüğü bu tesislerde tek kademeli işlemler söz konusu değildir. Kullanılacak yakıtın öncelikle ısı şeklinde açığa çıkması gerekmektedir. Bu durumda kimyasal bir olay olarak bilinen ‘yanma prosesi’ durumu gerçekleşir. Prosesin santralde oluşturduğu bölgeye ise kazan adı verilir.

Termik santral kazanlarında açığa çıkarılan enerji daha sonra kazandaki borularda bulunan suya aktarılır. Bu aktarım sayesinde su, buhara dönüşür. Daha sonra buhara ısı enerjisi takviye edilir ve enerji yüklü olması sağlanır. Son süreçte ise buhar türbinine verilen buhar, türbinin harekete geçmesiyle beraber kinetik enerjiye dönüşür. Santralde bulunan senkron jeneratöründe elektrik enerjisine dönüşen hareket (kinetik) enerjisi bu şekilde elde edilir.

Santraldeki yanma olayı kolay bir şekilde gerçekleşmemektedir. Buhar veya kaan üretecinde gerçekleşen bu yanma olayında suyun buhara dönüştürülmesi amaçlanır. Yüksek basınç altında ısıtılan buharın basınç olarak 170 bar, sıcaklık olarak ise 540 derecede ısıtılması sağlanmaktadır.

Buharın genişleme süreci de önemlidir. İlk olarak türbinin yüksek basınç alanında ısıtılan buhar ardından orta ve alçak basınçlı kısımlarda genişlemektedir. Sürekli bir dönüşüm halinde olan buhar en son aşamada kinetik enerjiye dönüşmektedir.

Elektrik enerjisine dönüşüm sürecinde ise dumanın dışarıya atılması sağlanır. Duman, kazandan çıkarken ciddi anlamda ısı kaybı yaşar ve daha sonra filtreden geçirilerek havaya verilir. Bu durumda yanma olayı gerçekleşmektedir. Kömürle çalışmakta olan termik santrallerde dumanın farklı düzeneklerden geçirilerek tozu alınmaktadır ve ardından da santral bacasından dışarıya atılmaktadır. Türbindeki mekanik enerji ise tam bu sırada mekanik enerji bölümüne aktarılarak elektrik enerjisine dönüştürülmüş olur.

Bu santrallerde kömür kullanıldığı zaman daha ciddi oranda mazota ya da gaza ihtiyaç duyulur. Ayrıca kömürün deniz, akarsu ya da demiryolu ile santrale getirilmesinden depolanmasına ve kazana ulaştırılması sürecine kadar gerekli olan tüm ekipman ve makinelerin hazırlanması gerekmektedir. Kömürlü santrallerde önce toz haline getirilen kömür daha sonra 500 dereceye kadar mazotla ısıtılmış olan yanma odasına gönderilir.

Termik santraller bu işlevleri yerine getirmektedir. Bu yüzden deniz kıyısına veya büyük debili olan akarsu yakınlarına kurulması gerekmektedir. Çünkü üretilen ısının yarısı suya boşaltılmakta ya da büyük soğutma merkezlerine gönderilmektedir.

Bu yazımızı da okuyabilirsiniz:  UFO Nedir?

Termik Santralin Yararları Nelerdir?

Termik santrallerin bilinen pek çok yararı vardır. Bunları maddeler halinde sıralayacak olursak;

  • Santrallerde kullanılan kömür, taşınabilmesi sebebiyle kullanıldığı her bölgede santral kurulmasına olanak sağlar.
  • Elektrik enerjisinin daha ucuz bir şekilde üretilmesine imkân verir.
  • Suyun yanı sıra kalitesiz kömürlerin kullanılması sebebiyle çok daha düşük maliyetli bir kaynak olduğu bilinmektedir.
  • Su buharının kullanılması sayesinde sınırsız elektrik üretimi yapılabilir.

Termik Santralin Zararları Nelerdir?

Yararları olduğu kadar zararları da bulunan termik santralleri, aşağıda sıraladığımız durumları beraberinde getirebilir;

  • Santrallerdeki üretim aşamasında birçok partikül açığa çıkar. Kükürtdioksit ve azotoksit gibi maddeler, santralin olduğu bölgede yaşayan insanlar için bir tehdit unsurudur.
  • Yukarıda sıralanan zararlı maddeler üzerinde yapılan araştırmalarda insanların sinir sisteminde olumsuz etkilere sebep olduğu belirtilmiştir.
  • Azotoksit ve kükürtdioksit gazlarının ortaya çıkması insanların yanı sıra çevrede bulunan tarım ürünlerine, ormanlara ve su kaynaklarına zarar verebilmektedir.
  • Termik santral bacalarından yayılan gazlar, asit yağmuru oluşumlarına neden olur. Bu yağmurlar da bölgedeki toprak yapısının bozulmasını beraberinde getirir.
  • Üretim yapılırken bacadan havaya karışan küller solunduğu için kanser riskini artırmaktadır.

Sıraladığımız bu durumların yanı sıra santrallerde yüksek sıcaklıklarda ortaya çıkan buharların soğutulması için akarsular kullanılır. Sıcak ile soğuk su değişiminden yararlanılarak ortamın soğutulması sağlanır. Kullanılan soğuk suyun ardından ortama bırakılan sıcak sular, bölgede yaşayan tüm canlılara zarar vermektedir.

Ekonomik olarak ülkelere katkı sağlayabilen termik santraller genel olarak büyük tahribatlara neden olabilmektedir. Bu bakımdan santrallerin çevreye vereceği zarar minimuma indirgenerek kurulum ve üretim işlemlerine geçilmelidir.

Dünya’daki İlk Termik Santral

Elektrik konusunda tarihsel süreçte çok sayıda araştırma yapılmıştır. Bu araştırmaların en önemlisi 16. yüzyılın sonlarına doğru Willam Gilbert’in yaptığı araştırmalardır. 19. yüzyılda sadece aydınlatma amacıyla kullanılan elektrik daha sonra elektrik enerjisine olan ihtiyacı ortaya çıkarmıştır. Bu taleplerin artmasıyla beraber hidrojen, rüzgar, nükleer ve Güneş kaynaklarından yararlanılmaya başlanılmış ve ilk elektrik santrali 1882 yılında Londra’da kurulmuştur.

Türkiye’deki Termik Santrallerin Kurulma Süreci

Türkiye’deki ilk santral ise Tarsus’ta 1902 yılında kurulmuştur. Başlangıçta bir su değirmenine bağlanmış olan bu santral 2 kW gücündeki dinamoya sahip olarak üretime geçmiştir. İlk büyük santral ise İstanbul Silahtarağa’da 1913 yılında kurulmuştur.

Ülkemizdeki ilk termik santrallerden 45 milyon kWh üretim sağlanmıştır. Ancak 1935 yılının ardından birçok kuruluş hizmete girerek termik santral sayısını artırmıştır. Maden Tetkik Arama, Etibank, Elektrik İşleri Etüt Dairesi, İller Bankası ve Devlet Su İşleri gibi kurumların açılmasıyla beraber 1948 yılında Zonguldak Çatalağzı Termik Santrali hizmete girmiştir. Bu sürecin ardından üretim 154 kWh gibi bir rakama ulaşmış ve İstanbul bölgesine ciddi bir elektrik takviyesi yapılmıştır.

Türkiye’de devrede olan termik santraller ise şu şekilde sıralanabilir;

  • Afşin Elbistan A ve B Termik Santralleri (Kahramanmaraş)
  • Zonguldak Eren Termik Santrali (Zonguldak)
  • İSKEN Sugözü Termik Santrali (Adana)
  • Cenal Karabiğa Termik Santrali (Çanakkale)
  • İÇDAŞ Bekirli Termik Santrali (Çanakkale)
  • Soma B Termik Santrali (Manisa)
  • İskenderun Atlas Termik Santrali (Hatay)
  • Yatağan Termik Santrali (Muğla)
  • Kemerköy Termik Santrali (Muğla)
  • Seyitömer Termik Santrali (Kütahya)
  • Çayırhan Termik Santrali (Ankara)
  • İzdemir Enerji Aliağa Termik Santrali (İzmir)

Sıraladığımız bu termik santraller Türkiye’deki kurulu güç yapısına göre en büyük termik santrallerdir. Ayrıca;

  • Orhaneli Termik Santrali (Bursa)
  • Yunus Emre Termik Santrali (Eskişehir)
  • Göknur Gıda Termik Santrali (Niğde)
  • Küçüker Tekstil Termik Santrali (Denizli)
  • Tunçbilek Termik Santrali (Kütahya)
  • Tufanbeyli Termik Santrali (Adana)
  • Yeniköy Termik Santrali (Muğla) gibi santraller ise güç yapısına göre küçük termik santraller olarak ülkemizdeki üretimlerine devam etmektedir.

Bir önceki yazımız olan Akıllı Tahta Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Yorum Yap

Yorumlar (1)

  1. Akkuyu Nükleer enerji santrali de bu termik santraller listesine girmiyormu? Göremedimde.. Yada benim gözümden mi kaçtı anlamadım..