İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Uranyum Nedir?

Uranyum Nedir?

Uranyum Nedir?
İçeriğimize oy verebilirsiniz.

Uranyum Nedir: Nükleer enerjinin ham maddesi olan ve aynı zamanda atom bombasının yapımında kullanılan kimyasal elemente uranyum denir. Uranyum, doğada saf halde bulunmaz ve çeşitli elementlerle birleştirilerek üretilir. Bu özelliği nedeniyle kolayca elde edilemez. Kullanımı ise bazı uluslararası anlaşmalar sayesinde gerçekleşmektedir.

Uranyum Kelime Anlamı

Atom numarası 92, atom ağırlığı 238,03, yoğunluğu ise 18,7 olan, 1800 dereceye doğru eriyen, demir görünümünde, nükleer enerji elde etmek için kullanılan bir element. (Simgesi U) (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Uranyumun Tarihçesi

Uranyum, 1789 yılında Alman kimyager Martin Heinrich Klaproth tarafından keşfedilmiştir. 1841 yılında ise Fransalı kimyager olan Eugene Peligot tarafından izole edilmiştir. Elementin radyoaktif özelliği ise 1896’da Henri Becquerel tarafından bulunmuştur. 1942’de ABD’de gerçekleştirilen uranyum zenginleştirme çalışmalarında, bu elemente farklı nükleer reaksiyonlar uygulanmış ve bu durumun sonucunda plütonyum ve atom bombası üretilmiştir.

Kitle imha silahları olarak plütonyum ve uranyumdan üretilen bombalar tarihte ilk defa 2. Dünya Savaşı’nda Amerika tarafından Japonya’nın Hiroşima bölgesine atılmıştır. 6 Ağustos 1945 yılında atılan uranyum bombasının ardından 9 Ağustos 1945’te ise plütonyum bombası atılmıştır. 250 binden fazla insanın yaşamını yitirmesine neden olan bu bombalar aynı zamanda insanların radyasyondan etkilenerek sakat yaşamalarına sebep olmuştur.

Uranyum Elementinin Genel Özellikleri

Sert ve oldukça ağır bir metal olan uranyum, periyodik çizelgenin başlangıcında yer alır. Sembolü ‘U’ olarak gösterilir ve atom numarası 92’dir. Element serisi aktinit olan uranyumun normal hali katıdır ve görünümü ise metalik gridir. Yer kabuğundan 25 kilometre derinliğe kadar olan bölümün 100 trilyon ton uranyum içerdiği kanıtlanmıştır. Uranyumun diğer özellikleri aşağıdaki gibidir;

  • Azot, kükürt ve klor ile kimyasal tepkimeye girebilir.
  • Fiziksel olarak yüksek yoğunluğa sahiptir.
  • Çelikten yumuşak, kurşundan daha yoğundur.
  • 1800 dereceye kadar erir, 3818 dereceye kadar kaynayabilir.
  • Doğal izotopları U-234, U-235 ve U-238’dir.
  • Yapay izotopları U-233, U-236, U-237, U-239 şeklindedir.
  • Radyoaktif bir element olmasından dolayı depolanması, taşınması ve kullanılması gibi süreçlerde ciddi tedbirler alınmaktadır.

Uranyum Nasıl Elde Edilir?

Daha çok yer altı madencilik teknikleri kullanılarak elde edilen uranyum, tercih edilen her yöntemde çok sayıdaki kimyasal işleme maruz kalmaktadır. Bu bakımdan ilk olarak çıkarılan uranyumun çözülmesi gerekmektedir. Daha sonra sulandırılmış sülfürik asit veya soda çözeltisi kullanılarak biçimlendirilmektedir. Süzme, iyon değiştirme ve sıvı çıkarma yöntemlerinin ardından uranyumun arındırma evresi başlar. Bu süreçte ise tekrar eritme uygulaması yapılır ve ardından uranyum elde edilir.

Bu Yazımızıda Okuyabilirsiniz:  Biyoloji Nedir?

Uranyum Kullanım Alanları

En fazla nükleer santrallerdeki elektrik üretiminde kullanılan uranyum, aşağıdaki kullanım alanlarına da sahiptir;

  • Dolaylı olarak tıp, sanayi, uzay ve tarım alanlarında
  • Seramik ve mermer fabrikalarında
  • Savaş sanayisinde
  • Plütonyum hidrojen bombası yapımında kullanılmaktadır.

Nükleer yakıt amacıyla kullanılan uranyum, metal sanayisinde de sıklıkla kullanılmaktadır. Özellikle de askeri deniz ulaşım zırhlarıyla beraber zırh delici mermilerin üretiminde ve işlenmesi sürecinde tercih edilmektedir. Elementin kötü amaçlar için kullanılmasını önlemek amacıyla Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı tarafından gerekli denetleme görevi yapılmaktadır.

Dünya Uranyum Rezervi

Dünya uranyum rezervi bakımından ilk sıradaki ülke Avustralya’dır. 1 milyon 664 bin tonluk rezervi bulunan Avustralya’nın dünyadaki uranyum payı %29’dır. Avustralya’yı takip eden ülkeler, rezerv ve dünyadaki payı bakımından aşağıdaki gibi sıralanmaktadır;

  • Kazakistan – 745.300 ton rezerv – dünyadaki payı %13
  • Kanada – 509.000 ton rezerv – dünyadaki payı %9
  • Rusya – 507.800 ton rezerv – dünyadaki payı %9
  • Güney Afrika – 322.400 ton rezerv – dünyadaki payı %6
  • Çin – 272.500 ton rezerv – dünyadaki payı %5
  • Brezilya – 276.800 ton rezerv – dünyadaki payı %5

Brezilya’nın ardından Nijer, Namibya, Özbekistan, Ukrayna, Moğolistan, ABD, Tanzanya ve Botsvana gelmektedir.

Dünya Uranyum Üretimi

2016 verilerine göre uranyum üretiminde ilk sırada olan ülke, Kazakistan’dır. Ardından gelen Kanada ve Avustralya, dünyadaki toplam uranyum üretiminin %71’ini gerçekleştirmektedir. Kazakistan dünya uranyum üretimi dağılımında %39’luk bir paya sahipken, Kanada %22, Avustralya ise %10’luk bir üretim oranına sahiptir.

Uranyum üretim miktarına bakıldığında ise Kazakistan’da 24.575 ton uranyum üretimi yapılmaktadır. Bu rakam Kanada’da 14.039 ton, Avustralya’da ise 6.315 tondur. Dünyada en fazla nükleer santrale sahip olan ABD’de toplamda 99 santral bulunmaktadır.

Türkiye’de Uranyum Madenciliği

Ülkemizde daha önceki yıllarda gerçekleştirilen uranyum aramaları sonucunda birtakım laboratuvar çalışmaları yapılmıştır. Çalışmalar sırasında 1974 yılında Manisa’nın Köprübaşı bölgesinde pilot tesisler kurulmuştur. Bu tesisler 1982 yılına kadar faaliyet göstermiş ve Uşak’ın Fakılı bölgesinde çıkarılan uranyum madenlerinden yaklaşık olarak 1200 kilogramlık sarı pasta üretilmiştir.

2017 verilerine göre Türkiye’de toplamda 12.614 ton uranyum rezervi bulunmaktadır. Aynı yılın verilerine göre Manisa Köprübaşı ve Uşak Fakıllı bölgeleriyle beraber Yozgat Sorgun ve Aydın Küçükçavdar – Demirtepe bölgelerindeki uranyum arama çalışmaları devam etmektedir. Rezerv bakımından Yozgat’ın Sorgun bölgesinde Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından 6.700 tonluk uranyum madeni saptanmıştır.

Bir önceki yazımız olan Homojen Nedir? başlıklı makalemizde homojen hakkında bilgiler verilmektedir.

Yorum Yap