Ütopya Nedir?

205

Ütopya Nedir: Siyasi bir ideali ifade etmek amacıyla tasarlanan ve hayali ülke olarak adlandırılan Ütopya, Latince’de ‘utopia’ şeklinde geçmektedir. 1516 yılında İngiliz siyaset adamı ve yazar olan Thomas More’un hazırladığı Ütopya isimli eser ile bu kavram ünlenerek günümüze kadar gelmiştir. Aynı zamanda tutarlı bir toplum tasarısı olarak da tanımlanan Ütopyanın bilinen ilk örneği, Platon’un devleti ve yasalarıdır. Bu eser incelendiği zaman, Platon’un üç farklı grubu bir masada oturttuğu ve bu grubun tartışmaları ve birbirini ikna etme çabalarının anlatıldığı görülmektedir. Aristo’da ‘Politika’ adında bir Ütopya eseri yazmıştır ve daha sonraları bu kavram edebiyatın farklı bir türü olarak gelişmeye devam etmiştir.

Ütopya Kelime Anlamı

Gerçekleştirilmesi imkânsız düşünce ya da tasarı. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Platon’un Ütopya Düşüncesi

Platon’un ‘Devlet’ adlı eseri, bilinen ilk Ütopya örneğidir. Bu eserde çeşitli sosyal sınıflar bulunmaktadır. Ayrıca insanlar demir, bronz, gümüş ve altın sınıfları olarak ayrı ayrı incelenmiştir. En yüksek seviyede olan altın sınıfına ait insanlar bir nevi kral sayılırlar. Bu krallık tamamen felsefi yönüyle geçerlidir. Görevleri ise toplumda dengeyi sağlamak ve ülke kaynaklarını adil bir şekilde insanlara dağıtmaktır.

Ütopya Çeşitleri

Genel olarak iki türde incelenen Ütopya kavramı, istenilen ve istenmeyen Ütopyalar şeklinde adlandırılır. İstenilen Ütopyalar, adından da anlaşılacağı gibi olması talep edilen ve bu yönde çaba sarf edilen ütopyalardır. İnsanların mutluluğunu ve refahını sağlamayı amaçlar. Konu hakkındaki eserlere baktığımızda, Farabi’nin ‘Erdemli Şehir’, Platon’un ‘İdeal Devlet’, Thomas More’un ‘Ütopya’, Campenalla’nın ‘Güneş Ülkesi’ ve Francis Bacon’un ‘Yeni Atlantis’ adlı eserlerini örnek olarak sıralayabiliriz.

İstenmeyen Ütopyalar ise, teknoloji ve bilimin hızlı bir şekilde ilerlemesiyle beraber ortaya çıkan endişenin, daha sonraki yıllarda devletlerin yönetimi sayesinde korkutucu nitelikte olan ütopyaların ortaya çıkmasına yönelik düşünceleri kapsar.

Platon’un Ütopyasına Genel Bakış

Platon bu eserinde, ideal bir devletin nasıl olması gerektiğini anlatmıştır. İnsanların 3 farklı sınıfa ayrıldığı bu eserde çalışanlar, bekçiler ve yöneticiler bulunmaktadır. İşçi sınıfının görevi çalışmak ve devletin maddi taleplerini karşılamaktır. Bekçiler toplum güvenliğini sağlar. Yöneticiler ise devleti yönetmekle meşguldür.

Her sınıfın bir erdeminin olması gerektiğini savunan Platon ayrıca işçi sınıfının erdeminin kanaatkârlık, yöneticilerin erdeminin bilgelik ve bekçilerin erdeminin de cesaret olduğunu belirtmiştir.

Farabi’nin Erdemli Toplum Düşüncesi

Erdemli toplum anlayışını ele alan Farabi, bu konuda ‘Medinetü-l Fazıla adlı kitabı yazmıştır. Bu eserde erdemli toplumların özellikleriyle beraber yöneticilerinin özelliklerini anlatmıştır. Ayrıca bir ülkede adaletin sağlanması için bazı kanunların olması gerektiğinden bahsetmiştir. Ceza kavramı da bu eserde ele alınmış ve adalet karşısında sorun çıkaranlar için ceza verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Farabi’nin erdemli toplum düşüncesinde, sadece erdemli yöneticilerin yönetimde yer alması gerektiği paylaşılır. Sıradan bir insan olmaması gereken yöneticilerin ayrıca peygamber ve filozof özelliklerini taşıması gerekir. Farabi’nin erdemli toplum yöneticisinde aradığı vasıflar ise şu şekildedir;

  • Sözü anlama yeteneği
  • Güçlü bir beden
  • Sağlam bir hafıza
  • En zor kanıtları değerlendirebilecek bir zekâ
  • Hem öğrenmeyi hem de öğretmeyi sevmek
  • Kadınlara, yemeye ve içmeye düşkün olmamak
  • Zulümden uzak durmak
  • Adaleti sevmek
  • Kötülere karşı sert, adalet isteyenlere karşı ılımlı olmak
  • Cesaretli olmak
  • Bilge bir kişilik olmak

Campanella’nın Ütopya Düşüncesi

Tommaso Campanella, ‘Güneş Devleti’ eserinde farklı bir devlet tasarımından bahsetmektedir. Aslında Platon’un etkisi altında kalan Campanella’ya göre aile kavramı yoktur. Eş seçimleri yöneticiler tarafından yapılabilir. Ayrıca devlet ya da kent, bir rahip tarafından adaletli bir şekilde yönetilmelidir. Kentte yaşayan herkes sadece dört saat çalışır ve geriye kalan zaman zarfında eğlence, sanat, ruh ve beden eğitme ile okuma gibi aktiviteler yapılmalıdır. Kentin yöneticisinin yetkisi ise mutlak olarak kabul edilmektedir.

Thomas More’un Ütopya Düşüncesi

Ütopik bir devlet tasarımı ortaya koyan More, devlette özel mülkiyetin olmadığını savunur. Paranın geçerli olmadığı bir devlette herkesin devlet adına çalışması gerektiği aktarılır. İnsanlar günde altı saat çalıştıktan sonra geriye kalan zamanlarını bilim ve sanatla ilgilenerek geçirirler.

Francis Bacon’un Ütopya Düşüncesi

Bacon’un Ütopya dünyasında özel bir örgüt vardır ve sağlam ahlak anlayışına göre hareket ederler. Tamamen bilgi devleti olarak tasarlanan bu Ütopya ’da halk, özel örgüt tarafından yönetilmektedir.

Korkutucu Ütopyalar

Daha çok, toplumların gelecekte karşılaşacağı muhtemel tehlikeleri gösteren korkutucu ütopyalar hakkında önemli eserler yazılmıştır. İnsanların düşünce, duygu ve diğer tüm değer sistemlerinin yok olup gitmesi üzerine hazırlanan eserlerde, insanlar ve toplumların önceden uyarılması amaçlanmaktadır. G. Orwell’in ‘1984’ ve Aldous Leonard Huxley’in ‘Yeni Dünya’ adlı eserleri korkutucu (istenmeyen) ütopyalara örnek olarak gösterilebilir.

Orwell’in Ütopya Düşüncesi

Orwell, ‘1984’ isimli eserinde zorbalığın egemen olduğu bir dünyayı örneklendirmiştir. Ütopyasına göre dünya üç farklı ve eşit güce ayrılmıştır. Yöneticilerin tek egemen güç olduğu bu ütopyada insanların korkudan sindiği ve özgürlüklerinin olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca insani tüm duyguların da yok edildiği aktarılmıştır. Kısacası, bireylerin tamamen kişiliklerinin silindiğini aktaran G. Orwell, geleceğe dayalı korkularından bahsetmektedir.

Aldous Leonard Huxley’in Ütopya Düşüncesi

Huxley’in ‘Yeni Dünya’ adlı eseri tamamen bilim-kurgu üzerinedir. Bu ütopyada teknoloji tam anlamıyla gelişmiş ve insanlar artık suni olarak üremeye başlamıştır. Evlilik olmamakla beraber insanlar sürekli eğlenmektedir. Yaşlanma ve hastalanma gibi durumların da söz konusu olmadığı bu düşüncede geçmiş tamamen silindiği için düşünme veya özlem gibi duygular bulunmamaktadır. Genel olarak gelecekle ilgili bir korku ütopyası şeklinde hazırlanmıştır.

Bilimsel Ütopyalar

Teknolojiyi de içine alan bilimsel ütopyalar, insan koşullarının tamamen değişeceğini savunur. Bu süreçte ölüm ve acının yok olacağı savunulur. Ayrıca teknolojinin, insanların tüm özelliklerinin yok olmasına neden olduğu ve yaşam şeklini değiştirdiği belirtilir.

Dini Ütopyalar

Din temelli olan bu ütopyalar, insanlığın var olmasından bugüne kadar geçerliliğini sürdürmektedir. Geleneksel din anlayışlarını temel alan bu düşüncede varlıklar sıkıntıdan uzaktır. Ayrıca yaşamdan sonraki hayata inanılır ve ölüm, acı ve günah gibi kavramlardan bağımsız bir hayat hayal edilir.

Ekonomik Ütopyalar

Ekonominin temeli olarak kabul edilen bu ütopyalar daha çok serbest piyasa ekonomisine dayandırılmıştır. Bu anlamda bireyler ve özel kuruluşlar, devlet baskısı altında kalmadan ekonomik anlamda başarılar göstermelidir. Bazen de çeşitli ideolojilerin birleşmesiyle birlikte bu ütopyanın gerçekleşeceği savunulmuştur.

Feminizm Nedir? 6

Feminizm Nedir?

Feminizm Nedir: Toplumlar arasındaki koşul farklılıklarının yok edilmesini savunan görüşe feminizm denir. Latincedeki femina kelimesinden türemiş olan feminizm, her anlamda...

Etnoğrafya Nedir? 42

Etnoğrafya Nedir?

Etnoğrafya Nedir: Kavimlerin kültür oluşumlarını araştırarak inceleyen toplum bilimine etnoğrafya denir. Yunancadaki ethnos (insanlar) ile graphein (yazım) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir. Ayrıca insanların toplumsal varlığını hem nicelik hem...

Lodos Nedir? 52

Lodos Nedir?

Lodos Nedir: Güneybatı yönünden esen rüzgârlara lodos denir. Türkiye’de yoğun olarak Ege, Doğu Akdeniz ve Marmara bölgesinde esmektedir. Bununla beraber...

Caferilik Nedir? 56

Caferilik Nedir?

Caferilik Nedir: İslam’ın dördüncü halifesi olan Hz. Ali’nin torunlarından olan Cafer-i Sadık’ın etrafında toplanan ve yalnızca onun eylemlerine ve söylemlerine...

Celali İsyanları Nedir? 52

Celali İsyanları Nedir?

Celali İsyanları Nedir: 17. yüzyılda siyasal ve toplumsal alanda bozulmaların meydana gelmesiyle beraber Anadolu’nun farklı bölgelerinde çıkan isyanlara Celali İsyanları...

Rönesans Nedir? 43

Rönesans Nedir?

Rönesans Nedir: İtalya’da 15. ve 16. yüzyılda başlayarak Avrupa’nın tamamına yayılan bilim, felsefe, edebiyat ve sanat alanına yönelik gelişmelerin yaşandığı...

Sitemiz

www.onedir.net

Türkiye'nin Net Bilgi Kaynağı

Amacı;

nedir

sorusunun cevabını, okuyucuya en kısa yoldan ulaştırmaktır.

Onedir Net sitesinin, bilgiyi paylaşmak ve insanlara faydalı olmak dışında hiçbir gayesi yoktur.