İlginizi Çekebilir
Çingene Nedir?
  1. Ana Sayfa
  2. Yaşam
  3. Yörük Nedir?

Yörük Nedir?

Yörük Nedir?

Yörük Nedir: Rumeli ve Anadolu topraklarında göçebe yaşam tarzını benimsemiş, geçim kaynağı olarak hayvancılıkla uğraşan, yayla ya da ovalarda kurdukları çadırlarda yaşayan Oğuz Türk ve Türkmenlerine yörük denir. Yörük kelimesi, cesur ve iyi yürüyen anlamlarını taşıyan yürük kelimesinden gelmektedir. Yörükler dünyada bilinen en önemli göçebe topluluklarından biri olmakla beraber kendilerine özgü olan kültürleriyle dikkat çekmektedir.

Yörük Kelime Anlamı

Hayvancılıkla geçinen, genellikle Toroslarda yaşayan göçebe Türk oymağı, Türkmen. (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)

Yörüklerin Tarihteki Yolculuğu

Oğuz boyundan olan Batı Türklerine, Türkmen adı verilmektedir. Bu topluluklara aynı zamanda yörük denmesinin nedeni, Türkiye’de yaşayan Türkmenlerin Osmanlı’daki İranlılardan ayırt edilmesini sağlamaktır. Yörükler tarihsel süreçte Akkoyunlu Devleti’nde yer alan beyliklerden gelmiştir. Orta Asya’dan göç ederek göçebe bir yaşam tarzına sahip olan Oğuzlar, İran’dan sonra Anadolu’ya giriş yapmıştır. Bu bölgede de göçebe bir yaşam tarzını benimsemişlerdir.

Anadolu tamamen Türkleştikten sonra farklı alanlara dağılan Oğuz boyları ilk olarak Türkmen daha sonra ise yörük ismiyle anılmaya başlanmıştır. Osmanlı döneminde ise Balkanlar’da kazanılan toprakları korumaları için yörükler Rumeli’ye gönderilmiştir. Bu durum Osmanlı’da uzun bir süre devam edecek olan politikaların başlangıcı olmuştur.

Anadolu’daki yörük düzeninin bozulmasına neden olan durum, Celali isyanlarıdır. 1683 yılındaki Viyana Seferi’nin olumsuz sonuçlanmasıyla beraber Anadolu’da yaşayan yörükler iskân edilmek istenmiştir. Fakat Rumeli’de kalan yörüklerden ise askeri alanda yarar sağlanmıştır.

İlk kez Fatih Kanunnamesi’nde yörüklerle ilgili kanundan bahsedilmiştir. Bu kanunda yörüklerin askeri ve idari amaçlara göre yerleştirilmesi durumu ele alınmıştır.

Yörüklerin Genel Özellikleri

Yörüklerin yaşam tarzı ve genel özellikleri aşağıdaki maddelerle tanımlanmıştır;

  • Yörükler yerleştikleri bölgelerde yaşayan insanlarla iyi ilişkiler kurabilmektedir. Ayrıca her bölgeye rahatlıkla uyum sağlamaktadırlar.
  • Misafirperver bir kişiliğe sahiptirler. Bu bakımdan çadırlarını ziyaret eden herkese ikramda bulunmak, geçmişten günümüze kadar gelen adetlerdendir.
  • Yabancılara karşı önyargıda bulunmamaktadırlar.
  • Aile kavramı yörükler için son derece önemlidir. Ayrıca erkek hakimiyetine dayalı olan aile yönetiminde ortak davranış biçimi söz konusudur.
  • Yörüklerde paylaşım önemli bir yere sahiptir. Ayrıca ciddi bir görev bilinci söz konusudur.
  • Göçebe yaşam tarzını benimsedikleri için özgürlükçü bir düşünceye sahiptirler. Yerleştikleri herhangi bir bölgede bağımsızlık adına sorun yaşandığında farklı bir bölgeye doğru hareket ederler.
  • Oldukça disiplinli bir topluluktur.
  • Ailenin yaşlı kadını kutsal sayılmaktadır. Bununla beraber çadırların yönetimi yaşlı kadınlardan sorumludur.
  • İhtiyaçlarının tamamını doğadan karşıladıkları için doğaya karşı kendilerini sorumlu hissetmektedirler.

Yörüklerin Yaşam Tarzı

Orta Asya’dan günümüze kadar kendi yaşam tarzlarını oluşturan yörükler, ilk süreçlerde oba ve oymak olarak ayrılmıştır. Daha sonra boy ve ulus olarak ayrılmışlardır. Kışla ve yaylalarda her soyun kendine özgü yaşadığı alanlara oba denir. Oba halklarının bir ya da birden fazla olması durumuna ise oymak adı verilmektedir. Yörüklerin başında kethüda adı verilen bir kişi bulunur ve bu kişi oymaktan sorumludur. Zamanla boy halini alan oymaklar tarihsel süreçte ulus olarak yaşamaya başlamıştır. Sıcak aylarda serin yaylalarda yaşamını sürdürmüş, soğuk zamanlarda ise sıcak kışlalarda yaşamaya devam etmişlerdir.

Yörüklerin Geçim Kaynakları

Göçebe yaşam tarzını benimsemiş olan yörüklerin doğal hayata uyum sağlamaları ile beraber hayvancılıkla geçim sağladıkları görülmektedir. Bununla beraber her yörük topluluğu, kendi yaşam alanında değerlendirilmektedir. Sahip oldukları büyük hayvan sürüleri sayesinde peynir, yağ, süt, et ve yoğurt gibi ihtiyaçlarını karşılayabilen yörükler ürettiği bu ürünleri kasaba ve köylerde satarak geçimlerini sağlamıştır. Hayvanların en çok deri, et ve sütünden yararlanılmıştır.

Yaşadıkları bölgeye göre değerlendirilen yörükler, Osmanlı döneminde tarımla uğraşmıştır. Devletin belirlemiş olduğu ormanlık veya bataklıklarda tarımcılık yapan yörükler, buğday, pirinç ve pamuk yetiştirerek geçim sağlamaya devam etmiştir. Günümüzde yaşayan yörükler ise varlıklarını sürdürmek için temel ihtiyaçlarını karşılamaktadır. Keçeden çadır hazırlayan yörükler keçi kıllarından çul veya yastık yapmakla beraber koyun yününden giyim malzemeleri üretmektedir.

Yörüklerde Yemek Kültürü

Yörükler göçebe topluluklar olduğu için daha çok pratik yemek kültürüne sahiptir. Topluluğun temel gıda malzemesi yufka olmakla beraber en fazla unlu yemekler tüketmişlerdir. Yörük yemekleri ise şu şekilde sıralanabilir;

  • Pekmez helvası
  • Gelin önü
  • Höşmerim
  • Sütlü aş
  • Kakaç
  • Keşkek
  • Sıkma dürüm
  • Kaymaklı bükme
  • Kuzu etli genger
  • Sura
  • Yuvarlama
  • Mantı ve çorba

Günümüzdeki Yörüklerin Faaliyetleri

Yerleşik hayata geçerek Anadolu’da yaşayan yörükler daha çok Muğla, Balıkesir, Adana, Kütahya, Manisa ve Aydın gibi şehirlerde yaşamaktadır. Hala göçebe yaşayan yörükler ise daha çok Orta Toroslar bölgesinde yoğunlaşmıştır.

Zamanla yerleşik hayata geçen yörükler bazı geleneklerini devam ettirmektedir. Kıl çadırı, kilim, keşkek, panayır ve deve güreşi gibi gelenekler ülkemizdeki bazı bölgelerde sürdürülmektedir. Ayrıca yörükler Yunanistan, Makedonya ve Bulgaristan gibi ülkelerin dağlarında yaşamaya devam etmektedir. Bu topluluklara ise Rumeli yörükleri adı verilir.

Yorum Yap